Người lao động trong mô hình tăng trưởng mới

Mô hình tăng trưởng mới - yêu cầu cấp bách

Trước đây, mô hình tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu phụ thuộc nhiều vào tăng quy mô vốn đầu tư, lao động lớn, lao động giá rẻ, mở rộng sản lượng. Mô hình này trong một thời gian cũng đạt được tốc độ tăng trưởng khá nhưng bộc lộ hạn chế lớn về hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh bền vững.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, “chiếc áo tăng trưởng cũ” đang ngày càng chật chội, đặc biệt là khi lợi thế lao động giá rẻ dần mất đi khi Việt Nam bước sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; tốc độ tăng năng suất còn khiêm tốn, trong khi các nguồn lực vốn và tài nguyên không phải là bệ đỡ bền vững cho tương lai.

Dự thảo văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, về kinh tế: Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD... Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%. Tốc độ tăng năng suất lao động đạt khoảng 8,5%/năm... Để thực hiện chỉ tiêu này, bắt buộc phải đổi mới mô hình phát triển và xác lập mô hình tăng trưởng mới. Dự thảo văn kiện nêu: “Xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy KHCN là trọng tâm để làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống. Hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu”.

Có thể thấy rõ sự khác biệt giữa hai mô hình tăng trưởng trong đó mô hình tăng trưởng mới dựa trên 3 ý chính: “ĐMST và KHCN trở thành động lực chính cho tăng trưởng. Dựa vào năng suất lao động cao, chất lượng nguồn nhân lực, chuyển đổi số, cơ chế thị trường cạnh tranh. Mở rộng vai trò của khối tư nhân năng động, sáng tạo cùng với kinh tế Nhà nước trong các lĩnh vực trọng yếu”.

Yếu tố NLĐ với yêu cầu về năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực gắn với chuyển đổi số vẫn là yếu tố trung tâm.

Cần một lực lượng lao động mới

Trao đổi với Lao Động, ông Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội (nay là Ủy ban xã hội) cho rằng, năm 2026 là thời điểm bản lề của giai đoạn phát triển mới. Do đó, yêu cầu xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao càng trở nên cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới mô hình tăng trưởng đang diễn ra sâu rộng trên toàn cầu.

Ông Bùi Sỹ Lợi khẳng định: “Ở mô hình này, nhân lực chất lượng cao giữ vai trò trung tâm. Đây là lực lượng có khả năng chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ, giải pháp cụ thể, thúc đẩy ĐMST, nâng cao giá trị gia tăng và tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn. Không chỉ tiếp nhận công nghệ, nhân lực chất lượng cao còn là chủ thể sáng tạo công nghệ mới, công nghiệp mới, phương thức quản trị mới”. Nền tảng của mô hình tăng trưởng mới là việc tăng cường sử dụng KHCN và ĐMST để gia tăng giá trị trong từng sản phẩm. Điều này không thể thiếu sự tham gia của NLĐ, đặc biệt là lao động chất lượng cao, có trình độ tay nghề cao và khả năng ứng dụng công nghệ vào công việc. Chính vì vậy, tổ chức Công đoàn và NLĐ không chỉ đóng vai trò là những người hưởng lợi mà còn là những người chủ động tham gia vào việc triển khai và thực hiện mô hình tăng trưởng mới. Tổ chức Công đoàn luôn được xem là hệ thống bảo vệ quyền lợi hợp pháp của NLĐ. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, công đoàn không chỉ là đơn vị bảo vệ quyền lợi, mà còn đóng vai trò là động lực thúc đẩy sự thay đổi và sáng tạo trong NLĐ.

Một trong những yếu tố then chốt của mô hình tăng trưởng mới là chuyển đổi số. Công đoàn có thể đóng vai trò dẫn dắt trong việc tuyên truyền, tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng cho NLĐ về kỹ năng số, sử dụng công nghệ trong sản xuất và quản lý. Trong quá trình thực hiện mô hình tăng trưởng mới, có thể xuất hiện các thách thức đối với NLĐ, như việc tăng năng suất lao động dẫn đến tăng khối lượng công việc, hay việc tái cơ cấu doanh nghiệp gây ra tình trạng mất việc tạm thời. Tổ chức Công đoàn sẽ là lực lượng chủ động bảo vệ quyền lợi cho NLĐ, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến cải cách chính sách, thu nhập và phúc lợi xã hội. Công đoàn cũng có thể đóng vai trò tư vấn, hỗ trợ cho NLĐ khi họ gặp phải những vấn đề trong công việc như điều kiện lao động không an toàn, các vi phạm về hợp đồng lao động hay các quy định bảo vệ quyền lợi cơ bản khác. Những năm qua, tổ chức Công đoàn đã tổ chức các phong trào thi đua lao động sáng tạo, giúp NLĐ đóng góp ý tưởng sáng tạo, đề xuất cải tiến kỹ thuật và tăng hiệu quả công việc. Đây chính là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy năng suất lao động trong mô hình tăng trưởng mới. Việc NLĐ đóng góp vào mô hình tăng trưởng mới không chỉ thể hiện ở năng suất lao động mà còn ở khả năng duy trì sự ổn định xã hội. Khi có các chế độ công bằng về tiền lương, phúc lợi xã hội và môi trường làm việc an toàn, người lao động sẽ cảm thấy an tâm hơn trong công việc, từ đó nâng cao chất lượng công việc và sự cống hiến cho sự phát triển chung của nền kinh tế. Do đó, trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới, vai trò của tổ chức công đoàn và NLĐ là rất quan trọng, góp phần đưa Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong nền kinh tế toàn cầu.

Xem bản gốc tại đây