Nón lá, túi cỏ bàng khoác áo mới nhờ Gen Z

Xuất phát điểm là sinh viên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, từng được trải nghiệm nhiều điểm đến văn hóa thú vị, hai người bạn đồng trang lứa Trần Thị Thùy Linh và Mai Thị Khánh Huyền, cùng sinh năm 2002 và quê ở Ninh Bình (trước là Nam Định cũ), đã quyết định cùng nhau “thổi một làn gió mới” vào một món đồ thủ công xưa cũ để có thể tiếp cận được với thế hệ trẻ nhiều hơn.

“Chiếc áo mới” của nón lá

Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, môn học thực tế về làng nghề Việt Nam và những giá trị văn hóa từ sản phẩm thủ công đã “ngấm” vào nhận thức của hai cô gái trẻ từ lúc nào không hay. Ấy vậy, Linh và Huyền phải chấp nhận một sự thật rằng, những sản phẩm này đang dần bị lãng quên trong cuộc sống hiện đại.

Nón lá - món đồ đặc biệt yêu thích của hai cô gái trẻ - vốn thường chỉ được các bà, các mẹ để mắt đến.

Đầu năm 2025, hai người bạn đồng trang lứa đã gạt những công việc và dự án riêng sang một bên để dành thời gian tập trung vào niềm yêu thích chung đặc biệt. Linh và Huyền đã quyết định tìm đến những chiếc nón thủ công của làng Chuông, Thanh Oai, Hà Nội.

Nón lá làng Chuông vốn nổi tiếng chắc, khỏe, bền, thanh, đẹp; bởi vậy, tiếng vang khắp chốn Kinh Bắc xưa. Ca dao tục ngữ có câu “nón Chuông, khua lụa, quai thao làng Đơ”. Mỗi chiếc nón ấy phải trải qua 10 công đoạn từ vò lá, phơi nắng, phơi sương, là lá, rẽ lá, bứt vòng, quay mo, đến khâu nón, lồng nhôi, nứt cạp và được lợp ba lớp lá.

Tuy nhiên, vào nhiều thời điểm, một chiếc nón lá khi bán ra bị ép giá, khiến thu nhập của người làng Chuông không ổn định và không ít người vì thế đã bỏ nghề. Hiện tại, đa số thợ làm nón trong làng là các bà, các cô lớn tuổi.

Thuỳ Linh chia sẻ: “Một người thợ lành nghề nếu tập trung cao độ khoảng 8 - 10 tiếng/ngày thì có thể hoàn thành được 1 - 2 chiếc nón lá chất lượng cao. Phần lớn các cô đan nón ngay tại nhà, làm xen kẽ với công việc gia đình.

Năng suất vì thế thường không ổn định, phụ thuộc nhiều vào thời gian rảnh rỗi và sức khỏe. Bởi vậy, nón Thâu - nơi chúng tôi làm mới nón lá thủ công là cách vừa để bảo vệ nét đẹp truyền thống của làng Chuông vừa mang lại niềm vui tinh thần cho những người thợ đã gắn bó cả đời với chiếc nón lá”.

Giống như Linh và Huyền, cô gái trẻ Trương Thanh Trúc (21 tuổi, Huế) cũng quyết định làm mới chiếc nón lá của quê hương theo một cách riêng với dự án Hello Giftiny.

Trong một chuyến du lịch ngay tại Huế vào tháng 3.2024, Trúc đã “phải lòng” khi nhìn thấy một chiếc nón lót lụa màu hồng.

Về nhà, cô nhanh chóng triển khai ý tưởng của mình để biến sản phẩm này thành một phụ kiện thời trang cho các bạn trẻ với phương châm “không chỉ để đội mà còn là một phần văn hóa Việt Nam”.

Những chiếc nón thủ công trước kia chỉ được làm để kiếm thêm lúc nông nhàn, giờ đây đã được đan đều đặn mỗi tháng với số lượng 200 - 300 chiếc từ bàn tay những người thợ lành nghề.

Những chiếc nón chóp truyền thống trước kia chỉ đơn giản được quét dầu bên ngoài để màu nón sáng, bóng và đều màu, còn những chiếc nón “thời thượng” hiện tại được lót thêm lớp vải lụa ẩn 3D với gam màu sáng trung tính, nhẹ nhàng, hoặc đôi khi được in họa tiết chấm bi, đính nơ theo phong cách hiện đại.

Sáng tạo từ cỏ bàng

Trở về nhà nghỉ ngơi sau nhiều năm bôn ba ở Đà Lạt, Dương Duy Linh (29 tuổi, An Giang) tình cờ phát hiện ra một xưởng sản xuất cỏ bàng nho nhỏ khi chạy bộ quanh xóm. Sinh ra tại thị trấn biên giới Ba Chúc, cỏ bàng đã gắn liền với Duy Linh từ thủa ấu thơ.

Cỏ bàng mỏng manh, chỉ to bằng đầu đũa, thân rỗng, thích nghi tốt nhất ở vùng đất sình lầy, phèn chua. Cứ vào mùa nước nổi, khi chiều cao vừa đủ, cây sẽ được thu hoạch. Người dân miền Tây Nam Bộ đan cỏ bàng để làm đệm, nón, nóp ngủ...

Từng làm việc trong lĩnh vực thời trang và luôn ấp ủ dự định làm những sản phẩm ngay tại quê nhà để được gần mẹ hơn, Duy Linh ngay lập tức nghĩ về những chiếc túi xách hiện đại với chất liệu từ cỏ bàng. Từ đó, tiệm giỏ-đan của anh dần dần được hình thành với những mẫu túi tinh xảo, hiện đại.

Sự kiên nhẫn, cảm thông với những nhân công lớn tuổi ở xưởng đan cỏ bàng chỉ rộng 10m2, sự mong chờ mòn mỏi những thành phẩm đầu tiên trong suốt 9 tháng hay nỗi vất vả khi tự mình đảm nhận toàn bộ các khâu từ thiết kế các mẫu túi thời trang, sản xuất đến quảng cáo, đóng gói... của chàng trai trẻ có lẽ chẳng thể nào kể hết.

Tuy nhiên, gác lại những khó khăn ấy, Duy Linh vẫn ôm một giấc mơ lớn: “Thời gian đầu, ai ai cũng ngờ vực khi tôi muốn mang túi cỏ bàng “ra phố”. Những chiếc túi của tôi được gửi gắm một hơi thở mới: Thời trang hơn, sang trọng hơn, nhưng không đánh rơi cái mộc mạc của quê nhà.

Từ hai người lọ mọ ngày đầu, nay đã có 8 cô, chị, em cùng làm và thêm mấy bạn trẻ mới học nghề nữa. Vậy là nghề đan cỏ bàng lại có thế hệ tiếp nối. Tôi làm túi từ cỏ bàng, không chỉ để bán, mà còn muốn chút hồn quê không bị lãng quên giữa phố thị”.

Không chỉ Duy Linh mà còn Thanh Trúc, Thùy Linh hay Khánh Huyền đều luôn nỗ lực lắng nghe nếp sống hiện đại để sáng tạo và nâng cấp thói quen xưa, kết hợp giữa cái cũ và cái mới một cách tinh tế để vừa giúp “níu chân” những người thợ lành nghề của làng nghề truyền thống vừa tiếp thêm lửa vào tình yêu quê hương của thế hệ trẻ.

Với họ, những món đồ xuất phát từ làng quê, gắn bó với người Việt lâu đời sẽ luôn được cải tiến để “hợp thời” nhưng không “mất gốc”. Thậm chí, trong thâm tâm mỗi bạn trẻ ấy đều luôn ấp ủ những hành trình “dài hơi” để nón lá hay túi xách cỏ bàng có thể chạm vào tay bạn bè quốc tế trong tương lai không xa.

Xem bản gốc tại đây