Phát biểu của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ VI

Thưa các đại biểu,

Thưa các vị khách nước ngoài,

Trước hết, cho phép tôi thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam xin gửi tới các đại biểu lời chào mừng nồng nhiệt.

Qua các đại biểu, xin gửi tới toàn thể anh chị em công nhân viên chức cả nước lời thăm hỏi thân thiết nhất của Trung ương Đảng.

Tôi cũng xin nhiệt liệt hoan nghênh các vị khách quốc tế đại diện cho Liên hiệp Công đoàn thế giới và các tổ chức Công đoàn các nước anh em, bầu bạn đã đến dự Đại hội và biểu thị tình đoàn kết quốc tế cao cả với giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam.

Thưa các đồng chí,

Năm năm đã trôi qua, kể từ Đại hội Công đoàn toàn quốc lần thứ V.

Đó là thời kỳ không bằng phẳng, dễ dàng đối với đất nước và nhân dân ta. Có những thành tựu, nhưng cũng có không ít khó khăn, khuyết điểm và sai lầm. Những chấn động về kinh tế - xã hội, đặc biệt là "vòng xoáy" lạm phát và những "cơn sốt" lương thực đã đụng chạm sâu xa đến cuộc sống của mỗi người lao động và từng gia đình.

Năm năm qua cũng là thời gian trăn trở, nghĩ suy, học hỏi để tìm ra các giải pháp phù hợp hơn với thực tiễn đất nước. Là thời kỳ giao điểm giữa cơ chế quản lý cũ còn bám rễ vững chắc, cần xóa bỏ, và cơ chế quản lý mới đang phôi thai, cần xây dựng. Nhiều cuộc thử nghiệm kinh tế đang triển khai và hứa hẹn kết quả. Bầu không khí dân chủ bắt đầu lan toả khắp nơi, tạo ra xung lực cho công cuộc đổi mới.

Tuy vậy, bức tranh toàn cảnh của xã hội ta vẫn chưa có những thay đổi cơ bản. Còn nhiều trở ngại lớn, phải khắc phục, nhiều mâu thuẫn lớn phải vượt qua. Điều cơ bản là chúng ta vững tin ở những mục tiêu và con đường đã lựa chọn tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI. Chúng ta nhận thức sâu sắc có công cuộc đổi mới và sự chuyển mình nào của cả một dân tộc mà không phải trải qua những bước chồng chềnh và sự trả giá? Chính hoàn cảnh phức tạp và còn lắm chông gai là hòn đá thử vàng đối với nghị lực và lòng tin của mỗi người, của các đoàn viên công đoàn và nhân dân lao động nói chung, đặc biệt của giai cấp công nhân - giai cấp tiên phong lãnh đạo cách mạng. Chúng ta tự hào là trong bối cảnh đó, đại đa số đoàn viên công đoàn và những người công nhân tiên tiến vẫn giữ được bản chất cách mạng, truyền thống lao động cần cù, tinh thần chịu đựng gian khổ để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chúng ta không giấu giếm những thiếu sót và tiêu cực, thậm chí có nơi, có lúc nghiêm trọng trong một bộ phận công nhân, viên chức. Nhưng không chỉ thấy cây mà quên rừng. Đông đảo người lao động chân tay cũng như trí óc dù trong hoàn cảnh nào cũng có lòng tin và tình cảm gắn bó với cách mạng, với Đảng. Điều đó không phải là ngẫu nhiên. Nó bắt nguồn sâu xa từ khi Đảng ta mới ra đời và được củng cố trong quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài dưới sự lãnh đạo của Đảng để giành độc lập, tự do và thống nhất đất nước. Đúng là giai cấp công nhân và người lao động hiện nay còn có những điều chưa bằng lòng đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Nhưng cũng đúng là họ chưa bao giờ cho rằng có một lực lượng chính trị nào khác thay thế được vai trò lịch sử của Đảng và Nhà nước ta. Họ mong mỏi và đòi hỏi Đảng vươn lên ngang tầm của cách mạng, sớm tìm ra những giải pháp để xoay chuyển tình hình. Họ hiểu rằng, muốn cho Đảng làm tròn trọng trách của mình đối với lịch sử, thì người lao động, đặc biệt là giai cấp công nhân, phải gắn bó với Đảng, tích cực tham gia công đoàn và phấn đấu đứng trong hàng ngũ của Đảng để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ do Đảng đề ra. Họ tỏ rõ quyết tâm góp sức cùng với Đảng và Nhà nước vượt qua mọi thử thách.

Chính những điều nói trên cắt nghĩa vì sao giai cấp công nhân và nhân dân lao động nước ta đã kiên trì chịu đựng rất nhiều gian khổ trong tình hình hiện nay. Một bộ phận không nhỏ người lao động, đặc biệt ở khu vực hành chính, sự nghiệp và lực lượng vũ trang, tiền lương còn chưa đủ sống, lương thực chưa được cung ứng đúng kỳ, nơi ăn chốn ở còn chật chội, việc làm chưa được bảo đảm, v.v... nhưng họ vẫn bám nhà máy, xí nghiệp, công trường, kiên trì trên vị trí công tác ở cơ quan, trường học, bệnh viện. Nói như vậy không có nghĩa là Đảng và Nhà nước cho phép mình lạm dụng lòng tốt của người lao động để trì hoãn việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng. Nhưng rõ ràng là nếu thiếu những phẩm chất nói trên thì chúng ta không thể đương đầu nổi với những thử thách to lớn hiện nay.

Vượt lên những tâm tư day dứt hằng ngày về cuộc sống, đông đảo công nhân, viên chức đã tỏ rõ phẩm chất và hành động cách mạng trên từng vị trí lao động và công tác của mình. Nhờ cố gắng tập thể của họ mà tốc độ tăng sản phẩm công nghiệp hàng năm trong mấy năm qua đạt từ 7 đến 8%. Một số sản phẩm công nghiệp nặng có mức tăng khá, như điện, than, xi măng, phân lân, dầu thô, v.v... Sản xuất hàng tiêu dùng tăng về số lượng và chủng loại, đạt tốc độ phát triển hằng năm trên dưới 10%. Ở nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh đã xuất hiện phong trào lao động sản xuất và tiết kiệm có chiều sâu, mang lại hiệu quả kinh tế to lớn. Từ trong phong trào lao động sản xuất và công tác nảy sinh hàng chục vạn sáng kiến có giá trị, hàng vạn người đạt danh hiệu lao động giỏi, nhiều nhà giáo, thầy thuốc, văn nghệ sĩ, nhà khoa học, kỹ thuật được tặng các danh hiệu cao quý của Nhà nước.

Điều làm cho chúng ta vui mừng là những khó khăn chồng chất về sản xuất và đời sống không đè bẹp được sức mạnh sáng tạo của giai cấp công nhân, của những người lao động chân tay và trí óc. Từ trong cái khó đã ló ra nhiều cái khôn. Đặc biệt, tôi muốn nói đến sự xuất hiện nhiều mô hình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế theo hướng xóa tập trung quan liêu, bao cấp, chuyển sang hạch toán kinh doanh. Những mô hình này là sáng tạo của quần chúng ở cơ sở, đã đóng góp rất nhiều kinh nghiệm quý báu cho Đảng và Nhà nước đúc kết thành các nghị quyết và chính sách quan trọng để chỉ đạo nhân ra trên diện rộng. Các đại biểu có mặt ở đây cũng như cả nước đều biết tiếng những tập thể tiêu biểu như Xí nghiệp dệt Thành Công, Phước Long, Công ty lương thực thành phố Hồ Chí Minh. Nhà máy dụng cụ xuất khẩu Hà Nội, Nhà máy xu-pe Lâm Thao, xí nghiệp giày da xuất khẩu Hải Phòng, mỏ than Cọc Sáu và còn nhiều đơn vị khác nữa.

Mấy nét phác họa trên đây, tuy chưa đầy đủ, cũng đã nói lên một sự thật: đội ngũ những người lao động tập hợp trong Tổng Công đoàn Việt Nam đang giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân và trong nhiều lĩnh vực hoạt động khác của xã hội. Chính họ là lực lượng chủ yếu đang từng bước tạo ra những biến đổi sâu sắc trên đất nước ta. Hơn bốn triệu công nhân, viên chức, đoàn viên của Tổng Công đoàn Việt Nam đang và sẽ là chỗ dựa tin cậy của Đảng và Nhà nước ta.

Nhân dịp này, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, tôi nhiệt liệt biểu dương những đóng góp to lớn và rất xứng đáng của giai cấp công nhân, những người lao động chân tay cũng như trí óc của nước ta vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước!

Thưa các đồng chí!

Đại hội Đảng lần thứ VI đã đề ra cương lĩnh hành động cho toàn Đảng, toàn dân ta trong suốt chặng đầu của thời kỳ quá độ và cho thời kỳ 1986 - 1990. Mục tiêu bao trùm của thời kỳ này là ổn định về cơ bản tình hình kinh tế - xã hội và tạo tiền đề cho bước phát triển tiếp theo. Vấn đề trung tâm để tạo ra sự chuyển biến có tính chất bước ngoặt là đổi mới toàn diện các lĩnh vực hoạt động, từ tư duy, nhất là tư duy kinh tế, phong cách lãnh đạo và công tác đến tổ chức và cán bộ.

Gần hai năm qua, chúng ta đã kiên trì phấn đấu theo phương hướng đó. Điều dễ nhận thấy là ở lĩnh vực nào tư tưởng đổi mới được quan niệm đúng, tìm được những hình thức thể hiện phù hợp và có quyết tâm bắt tay vào hành động, thì ở đó triển vọng là rõ ràng. Chẳng hạn, đó là cơ chế khoán mới trong nông nghiệp theo Nghị quyết 10. Là việc giải phóng các năng lực sản xuất của các thành phần kinh tế ngoài khu vực quốc doanh theo Nghị quyết 16. Và mặc dù cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp trong toàn bộ nền kinh tế chưa có gì thay đổi lớn, nhưng nhờ thực hiện quyền tự chủ hạch toán kinh doanh cho nên một số cơ sở kinh tế quốc doanh đã đứng vững và tạo được thế đi lên.

Nhưng, thưa các đồng chí, dù sao thì những thay đổi cục bộ đó vẫn chưa làm chuyển biến được cục diện chung. Thậm chí, có những mặt còn gay gắt hơn. Mỗi chúng ta suy nghĩ và có trách nhiệm như thế nào trước tình hình mấy năm nay, tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân tuy có tăng lên nhưng tốc độ thấp và chưa vững chắc, hoàn toàn chưa tương xứng với khả năng. Đặc biệt, hiệu quả kinh tế mấy năm gần đây sút giảm. Tiêu hao vật chất trong sản xuất, kinh doanh tăng lên. Bộ máy và biên chế, nhất là biên chế lao động gián tiếp, rất nặng nề, vượt quá xa giới hạn cho phép. Tình trạng "lời giả, lỗ thật" vẫn là một thực tế phổ biến ở nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh. Nếu tính đúng, tính đủ "đầu vào" của sản xuất thì chắc rằng rất nhiều đơn vị sản xuất sẽ đứng bên bờ phá sản. Nhưng như chúng ta thấy, hiện nay họ vẫn đang sống cả. Đó là nhờ nguồn bao cấp của Nhà nước. Có hiện tượng ngược đời là Nhà nước nuôi xí nghiệp chứ không phải ngược lại. Mà Nhà nước thì phải đi vay mượn của nước ngoài. Thực trạng nói trên là nguồn gốc sâu xa của những rối loạn về phân phối lưu thông, của những đảo lộn về kinh tế và đời sống.

Nghị quyết Đại hội VI của Đảng đã chỉ ra các giải pháp cơ bản để khắc phục tình hình. Trong đó, giải pháp mấu chốt là thực hiện ba chương trình kinh tế lớn. Đó cũng là mặt trận chiến đấu của đội ngũ công nhân, viên chức chúng ta. Trong mỗi sản phẩm của ba chương trình, trực tiếp hay gián tiếp, đều có sự tham gia của bàn tay và khối óc của giai cấp công nhân, của lực lượng khoa học và kỹ thuật. Trong ba chương trình, chúng ta hãy quan tâm hơn nữa đến chương trình nông nghiệp. Vì hiện nay, vấn đề lương thực. thực phẩm đang là yêu cầu bức xúc của toàn xã hội. Để tạo ra sản phẩm cuối cùng của nông nghiệp, không thể không có sự tác động của công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến và khoa học, kỹ thuật. Vậy mà hiện nay chúng ta vẫn chưa xây dựng được chương trình liên ngành, đồng bộ để phục vụ mặt trận hàng đầu này. Có nhiều tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng rất cần cho nông dân và trong nước có thể đáp ứng nhưng vẫn chưa được thỏa mãn. Đó là chưa nói đến chất lượng sản phẩm. Giai cấp nông dân sẽ suy nghĩ gì khi sử dụng những sản phẩm công nghiệp chất lượng tồi và khi cần sửa chữa, lại thiếu phụ tùng thay thế? Công nhân, viên chức trong các ngành phân phối lưu thông đã cải tiến công tác của mình như thế nào để thúc đẩy nông nghiệp phát triển, giảm bớt ách tắc, phiền hà trong việc giao lưu sản phẩm giữa nông thôn và thành thị? Để liên minh công - nông không trở thành khẩu hiệu suông, chúng ta phải coi trọng nhiều hơn đến những việc làm thực tế và hiệu quả của công việc. Điều đó không chỉ vì lợi ích của nông nghiệp và nông dân, mà còn vì lợi ích của công nghiệp và công nhân. Phát triển nông nghiệp là con đường để cứu công nghiệp. Tôi mong rằng vấn đề công nhân phục vụ nông nghiệp sẽ được các đồng chí quan tâm kiểm điểm sâu sắc, trên cơ sở đó có hành động thiết thực để cải thiện tình hình.

Ba chương trình kinh tế chỉ có thể thành công nếu gắn chặt với việc đổi mới - cơ chế quản lý kinh tế từ cấp vĩ mô đến vi mô. Hiện nay chúng ta đang ở trong quá trình sắp xếp lại sản xuất, sắp xếp lại bộ máy quản lý và tổ chức kinh doanh, từng bước triển khai hạch toán kinh tế. Đây là cuộc cách mạng sâu sắc để từ bỏ nếp làm ăn thụ động, thói quen dựa dẫm vào nguồn bao cấp của Nhà nước, chuyển sang con đường mới về nguyên tắc. Theo đó xí nghiệp tự trang trải, tự phát triển, giải quyết hài hòa ba lợi ích: vừa tăng phần đóng góp cho Nhà nước, vừa tái sản xuất mở rộng xí nghiệp, nâng cao tiền lương và phúc lợi của người lao động. Công đoàn các cấp phải coi đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhất của mình. Để làm việc này, Công đoàn phải tổ chức cho được phong trào hành động cách mạng sôi nổi của tập thể công nhân, viên chức, hướng vào các nội dung lớn sau:

- Giảm mạnh tiêu hao vật chất trong quá trình sản xuất, kinh doanh bằng tiết kiệm trên cơ sở các định mức hợp lý;

- Sắp xếp gọn, nhẹ bộ máy và hạ tầng tỷ lệ lao động gián tiếp;

- Áp dụng các biện pháp khoa học, kỹ thuật tiên tiến để cải tiến quy trình công nghệ, hạ giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm;

- Kiên quyết chống mọi loại tiêu cực, nhất là tệ ăn cắp của công và phân phối nội bộ sai nguyên tắc;

- Khơi dậy tinh thần làm chủ của công nhân, viên chức trong lao động và trong việc tham gia các mặt quản lý của đơn vị.

Tôi nghĩ rằng đó là những vấn đề cơ bản mà giải quyết được sẽ góp phần củng cố vai trò chủ đạo của kinh tế quốc doanh trong nền kinh tế và tính tiên phong của giai cấp công nhân trong xã hội.

Thưa các đồng chí,

Sức mạnh của giai cấp công nhân là ở tổ chức. Công đoàn là tổ chức quần chúng rộng lớn nhất của giai cấp công nhân và những người lao động khác, thành viên của hệ thống chuyên chính vô sản, chỗ dựa vững chắc của chính quyền Nhà nước. Trong công cuộc đổi mới đất nước, Công đoàn là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò xung kích.

Làm thế nào để Công đoàn phát huy được tác dụng to lớn đối với giai cấp và xã hội là vấn đề mà mỗi chúng ta đang rất quan tâm.

Trước hết, Công đoàn phải là "trường học chủ nghĩa cộng sản". Theo V.I. Lênin, khái niệm "trường học" có nội dung rộng lớn, bao gồm trường học quản lý (quản lý kinh tế, quản lý Nhà nước, quản lý xã hội), trường học liên hợp, trường học đoàn kết, trường học bảo vệ quyền lợi của mình.

Nói đến trường học, điều quan trọng trước tiên là giáo dục và tự giáo dục, phê bình và tự phê bình. Không được quên lời dạy của V.I.Lênin rằng: "Đứng về mặt chính trị mà nói, thì chính việc giáo dục quần chúng là việc chủ chốt". Giáo dục qua trường lớp là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là giáo dục trong phong trào thi đua, trong hoạt động thực tiễn hàng ngày. Lấy người thật, việc thật sinh động và gần gũi trong xí nghiệp, cơ quan để giáo dục đoàn viên phấn đấu trở thành người lao động mới. Làm thế nào để đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với quần chúng một cách dễ hiểu và thiết thực. Đồng thời coi trọng việc đào tạo, bồi dưỡng người lao động về kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ, có trình độ nhất định về quản lý kinh tế và những hiểu biết tối thiểu về hạch toán, kinh doanh. Không có những tri thức cơ bản đó thì người lao động không thể thực hiện được quyền làm chủ của mình. Tôi cũng đề nghị công đoàn các cấp phối hợp với các cơ quan chuyên môn và cấp ủy Đảng coi trọng hơn nữa việc giáo dục lý tưởng cách mạng, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa và phẩm chất đạo đức cho giai cấp công nhân và những người lao động khác. Vừa qua, chúng ta còn xem nhẹ vấn đề này, nếu không nói là có lúc, có nơi buông lỏng. Với tư cách là giai cấp lãnh đạo cách mạng, giai cấp công nhân phải có nhãn quan chính trị sâu rộng và đạo đức của con người mới cao hơn các giai cấp và tầng lớp xã hội khác. Họ phải là đầu tàu lịch sử, là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp đổi mới. Để cách mạng xã hội, trước hết giai cấp công nhân phải cách mạng bản thân mình. Cách mạng càng gặp khó khăn gian khổ thì tinh thần cách mạng của giai cấp công nhân phải càng cao. Vì không có một lực lượng tự nhiên hoặc thần thánh nào, mà chính giai cấp công nhân phải tự cứu lấy mình. Yêu cầu đặt ra như trên đối với Công đoàn và giai cấp công nhân lúc này càng cần thiết hơn bao giờ hết. Mọi người đều biết, do sinh trưởng trong một nước nông nghiệp lạc hậu, đại công nghiệp kém phát triển, cho nên giai cấp công nhân nước ta bên cạnh những mặt tích cực, còn tồn tại nhiều nhược điểm. Số đông là công nhân ít đời, ảnh hưởng của nông dân và tiểu tư sản còn lớn. Do chưa được rèn luyện trong môi trường đại công nghiệp nên họ còn mang nhiều nhược điểm của người sản xuất nhỏ. Đã vậy, mấy năm qua hoàn cảnh kinh tế gặp không ít khó khăn, việc giáo dục và quản lý bị buông lỏng, nên các hiện tượng tiêu cực và tha hóa trong một bộ phận giai cấp công nhân và người lao động có chiều hướng phát triển. Đại hội công đoàn các cấp vừa qua đã nhìn thẳng và nói lên khá đầy đủ sự thật này. Chúng ta không thể im lặng làm ngơ khi một bộ phận không nhỏ công nhân, viên chức còn chây lười lao động, làm dối làm ẩu, ăn cắp của công, cờ bạc, rượu chè, mê tín dị đoan, vi phạm kỷ luật, kỷ cương và trật tự công cộng, làm ăn bất chính v.v… Tôi không đồng ý với ý kiến cho rằng, nguyên nhân của tất cả các hiện tượng tiêu cực đó là do đời sống kinh tế khó khăn. Nếu vậy thì chúng ta thụ động chịu bó tay hay sao? Còn có những nguyên nhân khác thuộc về chủ quan, trước hết là vai trò giáo dục và quản lý của Công đoàn, của Đảng và chính quyền. Vừa qua, nếu vai trò này được thực hiện tốt hơn thì chắc chắn phạm vi và mức độ của các hiện tượng tiêu cực không phải lan rộng như hiện nay. Mặt khác, là người duy vật, chúng ta không phủ nhận sự tác động to lớn của đời sống kinh tế và hoàn cảnh xã hội đối với ý thức tư tưởng và phẩm chất, đạo đức của giai cấp công nhân. Vấn đề đặt ra là, trong thẩm quyền và khả năng của mình, Công đoàn đã làm gì để giảm bớt khó khăn về đời sống cho người lao động? Công đoàn đã làm gì để tác động vào ý thức tư tưởng của giai cấp công nhân? Không nên quên rằng, ngay trong điều kiện chuyên chính vô sản, V.I. Lênin vẫn đòi hỏi Công đoàn phát huy vai trò là "trường học bảo vệ quyền lợi của mình". Người đã phê phán những người cho rằng trong một Nhà nước công nhân không còn giai cấp tư sản thống trị nữa thì Công đoàn không còn phải bảo vệ quyền lợi vật chất và tinh thần của giai cấp công nhân. Người nói: "Rõ ràng người ta đã phạm sai lầm... Nhà nước chúng ta còn mắc bệnh quan liêu. Đó là tình hình thực tế của bước quá độ. Trong một Nhà nước đã hình thành thực tế như vậy, chẳng lẽ Công đoàn lại không có cái gì để bảo vệ hay sao?" (Lênin Toàn tập, T.42, Nhà xuất bản Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1977, Tiếng Việt, trang 255-256).

Phải chăng vì chưa quan tâm đến lợi ích thiết thực của người lao động mà ở không ít Công đoàn, có hiện tượng đoàn viên chưa gắn bó thiết tha với tổ chức của mình?

Tôi cho rằng, trên một ý nghĩa nhất định, vấn đề tiền lương, tiền thưởng, phúc lợi tập thể, nhà ở, cung ứng lương thực và hàng tiêu dùng thiết yếu cũng là vấn đề của bản thân sản xuất. Đó là vấn đề con người, với tư cách là lực lượng sản xuất hàng đầu của xã hội. Vậy Công đoàn có trách nhiệm gì ở đây?

Trước hết, những chế độ phân phối đã được Nhà nước quy định cũng như quỹ phúc lợi tập thể đã được Đại hội công nhân, viên chức thông qua phải được Công đoàn kiên trì đấu tranh để thực hiện. Vì không phải mọi cái đã có trong văn bản sẽ tự động đến với người lao động. Cần có tiếng nói có trọng lượng của Công đoàn, chống mọi biểu hiện vi phạm những lợi ích chính đáng của họ.

Hai là, Công đoàn cùng với lãnh đạo xí nghiệp, cơ quan phát huy tính năng động, cố gắng tìm những hình thức hợp pháp để tăng thêm thu nhập cho người lao động như tổ chức sản xuất phụ, làm các dịch vụ cần thiết hoặc mở các lớp dạy nghề cho con em người lao động, để họ có công việc làm, bớt gánh nặng cho gia đình.

Ba là, Công đoàn động viên các đoàn viên đẩy mạnh sản xuất, tăng năng suất lao động và hiệu suất công tác ở xí nghiệp, cơ quan. Của cải làm ra càng nhiều và càng có chất lượng thì lợi ích mà tập thể và cá nhân người lao động được hưởng càng lớn. Đây phải là nguồn chủ yếu để cải thiện đời sống của người lao động.

Dĩ nhiên, người lao động và Công đoàn thay mặt cho họ chỉ có thể đấu tranh bảo vệ những cái mà mình làm ra được hôm nay. Mức tiêu dùng không thể cao hơn thực trạng sản xuất xã hội và năng lực cống hiến của bản thân. Mặt khác, của cải làm ra còn phải dành một phần cho tích luỹ, nghĩa là cho tiêu dùng ngày mai của người lao động và tiêu dùng xã hội. Trên tinh thần đó, chúng ta không thể không phê phán quan điểm và việc làm có tính chất phường hội, cục bộ, chỉ biết lợi ích riêng, bất chấp chế độ và quy định chung của Nhà nước. Đã xảy ra tình trạng có không ít cơ sở, ở đó Công đoàn làm ngơ hoặc thông đồng với cán bộ quản lý dùng những thủ đoạn không hợp pháp để phân phối nội bộ, gây thiệt hại cho lợi ích xã hội. Vậy mà có những đoàn viên công đoàn thiếu giác ngộ đã coi những việc làm sai trái đó là hành động "chăm lo và bảo vệ lợi ích của công nhân". Chúng ta không phản đối, ngược lại còn ủng hộ mạnh mẽ những ai có thu nhập cao, nhưng phải trên cơ sở lành mạnh, nghĩa là dựa vào năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động.

Thưa các đồng chí,

Để Công đoàn làm tròn trọng trách của mình trong giai đoạn mới của cách mạng, bản thân Công đoàn phải đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, đổi mới tổ chức và cán bộ. Tôi nhất trí với các nội dung đổi mới hoạt động công đoàn được đề ra trong báo cáo trình Đại hội lần này. Tôi muốn nhấn mạnh thêm một số điểm:

Một là, Đại hội Đảng lần thứ VI đã đề ra chủ trương chiến lược phát triển nền kinh tế nhiều thành phần. Vì vậy đối tượng tổ chức và vận động của Công đoàn phải được mở rộng hơn trước đây. Hoạt động của Công đoàn không chỉ giới hạn trong đội ngũ cán bộ, công nhân, viên chức Nhà nước, mà phải bao quát cả các khu vực xí nghiệp tư nhân, xí nghiệp có đầu tư của nước ngoài, các hợp tác xã sản xuất công nghiệp, xây dựng, vận tải. Phải xóa bỏ những thành kiến hẹp hòi, phân biệt đối xử đối với những người lao động không nằm trong biên chế Nhà nước. Phù hợp với những thay đổi trên, Công đoàn cần nghiên cứu các hình thức tổ chức và phương thức hoạt động thích hợp với đặc điểm của các loại hình kinh tế này. Bản thân tên gọi Tổng Công đoàn cũng cần được sửa đổi cho phù hợp với nội dung mới, nên lấy tên là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Hai là, Công đoàn phải thể hiện được đầy đủ tính độc lập về tổ chức. Đó là điều kiện để Công đoàn phát huy hơn nữa vai trò và hiệu lực công tác của mình trong hệ thống chuyên chính vô sản. Xét về bản chất, hoạt động của Công đoàn không độc lập với các tổ chức khác trong hệ thống chuyên chính vô sản. Nhưng về mặt chức năng và phương thức hoạt động, Công đoàn không hoàn toàn giống các tổ chức khác. Làm rõ và thể hiện được đầy đủ trên thực tế các chức năng và phương thức hoạt động của Công đoàn thì chắc chắn Công đoàn sẽ bảo đảm được tính độc lập về tổ chức.

Đây không chỉ đòi hỏi sự cố gắng của bản thân Công đoàn, mà còn là trách nhiệm của các cơ quan Đảng và Nhà nước, nhất thiết phải từ cả hai phía. Bản thân Công đoàn thì phải tích cực và chủ động hơn nữa trong công tác, nhất là trong chức năng bảo vệ lợi ích của người lao động, chức năng tham gia quản lý và kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước. Để làm được việc này, không chỉ cần có ý thức chính trị đúng đắn, năng lực ngang tầm đòi hỏi, phẩm chất và đạo đức trong sáng - đó là những điều rất quan trọng, mà trong nhiều trường hợp còn cần cả tinh thần dũng cảm, lòng kiên trì và thái độ kiên quyết nữa. Trong nhiều mối quan hệ, cần thiết phải có vai trò đối trọng của Công đoàn. Chính vì chưa làm được như vậy cho nên đôi khi người ta nói giễu cợt Công đoàn là tổ chức "ăn theo, nói leo" hoặc "bánh xe thứ năm". Chúng ta đòi hỏi Công đoàn phải có ý kiến độc lập của mình, không dựa dẫm vào cấp ủy Đảng, không lệ thuộc vào cơ quan quản lý. Dĩ nhiên, tính độc lập về tổ chức khác xa với quan niệm đối lập về tổ chức. Công đoàn không thể là tổ chức biệt phái theo kiểu "chủ nghĩa công đoàn" hoặc theo đuôi quần chúng lạc hậu.

Ba là, cùng với việc tinh giản bộ máy và biên chế, Công đoàn phải đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động.

Trong điều kiện Đảng nắm chính quyền, không những hoạt động của Đảng và cơ quan Nhà nước mà cả các đoàn thể quần chúng, trong đó có Công đoàn, thường nhiễm năng bệnh quan liêu. Hiện nay, tác phong công tác bàn giấy khá nặng nề trong các cấp công đoàn. Thay cho việc đi xuống cơ sở để tìm hiểu, tiếp xúc và đối thoại với quần chúng, người ta điều hành công việc chủ yếu bằng công văn, chỉ thị và hội họp quá nhiều. Trong nhiều trường hợp, cấp trên quan liêu dựa vào cấp dưới quan liêu để thu nhận thông tỉn và đề xuất các quyết định. Vì vậy mà các chủ trương đề ra không sát, công việc giải quyết chậm trễ, bệnh hình thức trong công tác nặng nề. Đó là những nguyên nhân quan trọng làm cho vai trò của Công đoàn bị lu mờ. Phải thẳng thắn thừa nhận rằng, Công đoàn của chúng ta có số lượng đoàn viên đông, nhưng nhìn chung không mạnh, chất lượng còn kém. Nhiều tổ công đoàn ít sinh hoạt hoặc có sinh hoạt nhưng nặng về hình thức, còn nội dung thì nghèo nàn, tẻ nhạt. Trong khi đó, cán bộ công đoàn cấp trên ít xuống dự sinh hoạt với đoàn viên để giúp họ chuyển biến tình hình. Tôi đề nghị tới đây, các cấp công đoàn cần đổi mới phương thức hoạt động của mình theo hướng: lấy cơ sở làm địa bàn hoạt động, lấy đoàn viên làm đối tượng vận động, thuyết phục và giáo dục. Chỉ bằng con đường này thì các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các quyết định của Công đoàn mới tới được quần chúng và biến thành sức mạnh vật chất to lớn để giải quyết thắng lợi các nhiệm vụ đề ra. Chỉ bằng phương thức này, thì Công đoàn mới đứng vững được giữa lòng quần chúng, uy tín Công đoàn mới được đề cao, xứng đáng với niềm tin yêu của họ.

Bốn là, chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng tốt cán bộ công đoàn. Nhiệm vụ trung tâm của cách mạng xã hội chủ nghĩa là xây dựng kinh tế. Yêu cầu này phải được quán triệt trong công tác cán bộ của công đoàn. Ngày nay, người cán bộ công đoàn không thể dùng nhiệt tình để kêu gọi và động viên chung chung được nữa. Họ phải được trang bị những kiến thức nhất định về chuyên môn, về quản lý kinh tế. Những hiểu biết về tâm lý học, xã hội học, luật pháp cũng rất cần. Dĩ nhiên là nghiệp vụ về công vận nhất thiết phải có. Chúng ta không đặt nhiệm vụ cho cán bộ công đoàn phải có trình độ chuyên môn như các chuyên gia hay nhà quản lý. Nhưng nếu không có những hiểu biết tối thiểu về chuyên môn ở lĩnh vực mà mình công tác thì khó mà hoàn thành tốt nhiệm vụ. Theo hướng này, cần mở ra nhiều hình thức đào tạo chính quy và không chính quy, tập trung và tại chức, dài hạn và ngắn hạn, không ngừng nâng cao nội dung và phương pháp đào tạo trên tinh thần đổi mới.

Cán bộ lãnh đạo công đoàn không nhất thiết phải là đảng viên, nhưng điều bắt buộc là họ phải trưởng thành từ cơ sở hoặc từ phong trào công đoàn. Có như vậy, họ mới am hiểu công việc thực tế, thông cảm sâu sắc với đời sống của người lao động. Cũng nhằm mục đích đó, cần tăng cường cán bộ công đoàn bán chuyên trách, nhất là ở cơ sở. Điều này giúp giảm nhẹ biên chế và có lợi cho việc nắm sát tình hình thực tế. Đồng thời nên có kế hoạch luân chuyển cán bộ từ cấp trên xuống công tác ở địa phương, ở cơ sở và ngược lại: Từ trong phong trào công đoàn, tuyển lựa những công nhân và đoàn viên có triển vọng tăng cường cho đội ngũ cán bộ của Công đoàn, đồng thời phát hiện những cán bộ công đoàn ưu tú bồi dưỡng thành cán bộ lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước.

Thưa các đồng chí,

Xây dựng Công đoàn vững mạnh không chỉ là nhiệm vụ của giai cấp công nhân và người lao động, mà còn là trách nhiệm của Đảng và Nhà nước ta.

Những năm qua, bên cạnh những cố gắng nhất định, Đảng và Nhà nước còn có nhiều thiếu sót đối với phong trào công đoàn. Những yếu kém trong hoạt động của Công đoàn mà các đồng chí nêu lên trong báo cáo, có nguyên nhân không nhỏ ở sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Xin cho phép tôi không nhắc lại ở đây những vấn đề này vì trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VI trong báo cáo của Ban Chấp hành Công đoàn trình Đại hội lần này đã nói khá đầy đủ. Rõ ràng là tình hình kinh tế - xã hội phức tạp và khó khăn đã tác động rất lớn đối với phong trào công đoàn. Đời sống và việc làm, dân chủ và công bằng xã hội nổi lên như những nhân tố quan trọng chi phối ý thức và việc làm, tâm tư và tình cảm của cán bộ, công nhân, viên chức. Chúng ta hiểu, khắc phục về cơ bản những vấn đề này không phải là việc đơn giản, ngày một ngày hai. Điều đáng nói là có những việc không đáng xảy ra hoặc có thể giảm bớt gánh nặng cho người lao động, nếu như Đảng và Nhà nước quan tâm hơn, có trách nhiệm hơn, hành động kiên quyết hơn. Chẳng hạn, các đồng chí đã nói đến tình hình lương thực cung ứng không đúng kỳ, tiền lương phát không đúng hạn, phụ cấp tiền lương tăng không kịp mức tăng giá, tình trạng giáo dục, y tế xuống cấp nghiêm trọng, chưa có chính sách đối xử thỏa đáng đối với thợ lành nghề và những nhà chuyên môn giỏi, v.v... Tôi nghĩ rằng, đối với những vấn đề này, từ những phát biểu và kiến nghị của các đại biểu và Đại hội Công đoàn các cấp, Đảng và Nhà nước phải rút ra những kết luận cần thiết, phải có những biện pháp mạnh mẽ để cải thiện tình hình.

Về trách nhiệm của Nhà nước đối với Công đoàn, đồng chí Đỗ Mười, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng sẽ phát biểu với các đồng chí.

Ở đây, tôi muốn nói một vài lời về sự lãnh đạo của Đảng đối với Công đoàn. Lĩnh vực này đang có những yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu.

Trước hết, các cấp ủy Đảng phải nâng cao hơn nữa vai trò lãnh đạo của mình đối với Công đoàn. Đảng lãnh đạo chính trị bằng cách quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng trong quần chúng lao động; góp ý kiến về chủ trương và nội dung công tác cho Công đoàn; kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện; giới thiệu với Công đoàn những cán bộ lãnh đạo chủ chốt để họ lựa chọn bầu người xứng đáng thay mặt mình. Đảng tiến hành sự lãnh đạo chủ yếu thông qua việc phát huy vai trò của các đảng viên hoạt động trong các công đoàn. Các đảng viên phải là hạt nhân tích cực tiến hành sâu rộng công tác giáo dục, thuyết phục quần chúng lao động; làm nòng cốt trong việc thực hiện các nhiệm vụ sản xuất và công tác ở cơ sở; nêu gương sáng về phẩm chất và đạo đức trong đời sống hàng ngày. Đảng không can thiệp thô bạo và vụn vặt, không làm thay công tác của Công đoàn. Đồng thời Đảng cũng không buông lơi việc lãnh đạo, khoán trắng mọi việc cho Công đoàn. Định kỳ, cấp ủy Đảng làm việc với thường trực và Ban Chấp hành Công đoàn, tiếp xúc, đối thoại với tập thể công nhân, viên chức để nghe họ trình bày tâm tư và kiến nghị, giải đáp những vướng mắc của họ.

Sau nữa tôi muốn lưu ý các cấp ủy Đảng quan tâm hơn nữa việc phát triển đảng viên trong công nhân, nhất là công nhân trực tiếp sản xuất. Mấy năm qua, số đảng viên mới kết nạp và công nhân chỉ chiếm từ 7 đến 8% trong tổng số đảng viên kết nạp hàng năm. Đó là một tỷ lệ quá thấp, phải nhanh chóng thay đổi tình hình này.

Cuối cùng, một vấn đề cơ bản có ý nghĩa trước mắt cũng như lâu dài là Đảng và Nhà nước cùng với Công đoàn xúc tiến việc soạn thảo và ban hành nghị quyết về xây dựng giai cấp công nhân, Luật Công đoàn (mới), Luật Lao động và các văn bản pháp quy khác liên quan đến người lao động, đáp ứng yêu cầu của cách mạng trong giai đoạn mới.

Thưa các đồng chí thân mến,

Đại hội đại biểu công đoàn toàn quốc lần thứ VI là sự kiện quan trọng trong đời sống chính trị của giai cấp công nhân và những người lao động. Đại hội đã nhìn thẳng vào thực trạng tình hình và đề ra các giải pháp khắc phục để đưa phong trào công đoàn tiến lên.

Sau Đại hội, vấn đề quan trọng nhất là tổ chức tốt việc thực hiện, khơi dậy phong trào hành động cách mạng sôi nổi của cán bộ, công nhân, viên chức nhằm hoàn thành các nhiệm vụ của Đại hội Công đoàn đã đề ra, góp phần to lớn vào sự nghiệp cách mạng chung của cả nước.

Với niềm hy vọng đó, xin chúc Đại hội thành công tốt đẹp! Chúc các đại biểu sức khỏe và hạnh phúc.

Trích cuốn sách Công đoàn Việt Nam từ Đại hội I đến Đại hội X của NXB Lao động.