Khoảng 5 triệu người đứng ngoài bảo hiểm y tế
Dù tỉ lệ tham gia Bảo hiểm y tế đã vượt 95%, Việt Nam vẫn còn khoảng 5 triệu người đứng ngoài lưới an sinh, chủ yếu ở nhóm hộ gia đình và sinh viên - những “vùng trũng” khó bao phủ nhất, trong đó trách nhiệm của cơ quan Bảo hiểm xã hội được nhận định là không nhỏ.
Khoảng trống từ nhận thức của người dân
Trường hợp chị Nguyễn Ngọc Trinh (31 tuổi, quê Đồng Tháp, hiện sinh sống tại TPHCM) phản ánh thực trạng không ít lao động trẻ đang gặp phải. 2 năm nay chị không tham gia BHYT dù thuộc nhóm cần được bao phủ. Làm công nhân may trước đây nhưng không được công ty đóng bảo hiểm; sau đó chuyển sang lao động tự do, chị chưa chủ động mua BHYT. “Ít bệnh tật nên tôi không để ý. Bố mẹ cũng nghĩ cả năm chẳng đi viện nên mua bảo hiểm đôi khi lại lãng phí”, chị Trinh chia sẻ.
Tâm lý “không bệnh thì thôi” xuất hiện ở nhiều người trẻ, dẫn đến khoảng trống đáng kể trong nhóm hộ gia đình - nhóm đang có tỉ lệ tham gia BHYT thấp nhất tại TPHCM - theo đánh giá của BHXH thành phố.
Trải nghiệm thực tế tại cơ sở y tế cũng khiến nhiều người chưa mặn mà với BHYT. Bà Lê Thị Hoa (Hà Nội) cho biết, trong một lần khám tại bệnh viện đa khoa tuyến Trung ương, bà phải chờ từ 7h30 đến 15h mới được siêu âm. “Mỗi bước khám đều phải lấy số, chờ lượt, người bệnh mệt mỏi kiệt sức. Nếu đi viện tư, viện quốc tế chắc không quá tải như vậy”, bà Hoa chia sẻ.
Những trải nghiệm này phản ánh tình trạng thủ tục rườm rà, thiếu liên thông, khiến không ít người dù có thẻ BHYT vẫn chọn tự mua thuốc hoặc khám dịch vụ để tránh chờ đợi.
Sinh viên - nhóm bắt buộc nhưng thiếu hụt lớn
BHYT học sinh - sinh viên là nhóm bắt buộc, yêu cầu các trường đạt tối thiểu 98% bao phủ. Tuy vậy, báo cáo của BHXH TPHCM cho thấy, một số trường cao đẳng, đại học có tỉ lệ tham gia thấp đáng lo ngại. Nhiều cơ sở giáo dục ngoài công lập chỉ đạt 26-50% sinh viên có BHYT. Điển hình như Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải chỉ có 699/2.653 sinh viên tham gia (26,35%); Trường Trung cấp Kinh tế - Du lịch TPHCM đạt 48,99%; Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen 51,37%...
Ông Hoàng Ngọc Trâm - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải - cho biết, tỉ lệ sinh viên tham gia BHYT thực tế cao hơn con số 26,35% vì nhiều em đã tham gia theo hộ gia đình. Nhà trường đã tuyên truyền, vận động thường xuyên nhưng vẫn khó đạt 100% do không có cơ chế xử phạt và nhiều sinh viên còn khó khăn.
Ở Trường Trung cấp Việt Giao, Hiệu trưởng Trần Phương cho hay, số học viên không tham gia chủ yếu do đã thôi học hoặc đã đóng BHYT tại địa phương. Trường hiện có 110 học viên, 97 em đã tham gia (88,18%) và sẽ đề nghị BHXH cập nhật lại danh sách.
Theo ông Trần Dũng Hà - Phó Giám đốc BHXH TPHCM, hằng năm, cơ quan BHXH đều phối hợp với các trường đại học, cao đẳng để tuyên truyền, hướng dẫn sinh viên thực hiện nghĩa vụ tham gia BHYT, đồng thời đôn đốc nhà trường triển khai đúng quy định.
Tuy vậy, hiện chưa có chế tài xử phạt đối với các cơ sở giáo dục không đạt tỉ lệ bao phủ 100%. Lý do là BHYT bắt buộc đối với sinh viên chỉ áp dụng cho người học, còn nhà trường không phải là đơn vị có trách nhiệm đóng BHYT như đối với BHXH bắt buộc.
Và câu hỏi về trách nhiệm của cơ quan BHXH
Một lãnh đạo BHXH TPHCM cho biết, nhóm có tỉ lệ tham gia BHYT thấp nhất hiện nay là hộ gia đình, trong khi các nhóm khác đều đạt bao phủ cao. Dù ngành BHXH đã phối hợp địa phương tuyên truyền nhiều lần, việc tham gia vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nhận thức và mức độ quan tâm của từng hộ.
Do không có dữ liệu dân cư đầy đủ, BHXH TPHCM cũng không thể xác định chính xác tỉ lệ người dân tham gia BHYT hộ gia đình ở từng phường, xã.
Từ những thực tế trên có thể thấy, trách nhiệm của cơ quan Bảo hiểm xã hội là không nhỏ khi tỉ lệ tham gia bảo hiểm y tế ở một số nhóm đối tượng - đặc biệt là hộ gia đình và sinh viên - vẫn còn thấp. Một phần nguyên nhân nằm ở khoảng trống trong công tác tuyên truyền: Thông điệp về BHYT chưa thật sự chạm tới nhóm lao động trẻ, người thu nhập thấp hoặc làm tự do - những người có tâm lý “không bệnh thì không cần bảo hiểm”. Việc thiếu các hình thức truyền thông dễ hiểu, gần gũi, phù hợp từng nhóm đối tượng khiến BHYT đôi khi bị xem là nghĩa vụ hành chính, không phải quyền lợi bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Bên cạnh đó, những trải nghiệm chưa thuận lợi khi khám chữa bệnh bằng BHYT - thủ tục rườm rà, chờ đợi lâu, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều - tiếp tục làm giảm niềm tin của người dân. Để tiến tới bao phủ toàn dân, BHXH Việt Nam cần đổi mới cách truyền thông, tăng tương tác tại cộng đồng, mở rộng dữ liệu quản lý và phối hợp chặt chẽ với ngành Y tế để nâng chất lượng dịch vụ, giúp người dân thấy BHYT không chỉ là khoản đóng mà là “tấm khiên” bảo vệ sức khỏe và tài chính lâu dài.
Xem bản gốc tại đây
