Vai trò của công đoàn trong bảo vệ người lao động thời chuyển đổi số

Phát biểu chỉ đạo hội thảo, ông Ngọ Duy Hiểu - Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (LĐLĐVN) - nhấn mạnh, chuyển đổi số đang làm xuất hiện nhiều việc làm và hình thức làm việc mới, song cũng kéo theo không ít nguy cơ đối với sức khỏe người lao động.

Những vấn đề như stress, bệnh tâm lý hay các dạng bệnh “khó nhận diện” ngày càng phổ biến.

“Không thể tiếp cận theo cách cũ, mà cần áp dụng công nghệ số, khoa học kỹ thuật trong giám sát và xử lý các nguy cơ an toàn lao động”, ông Hiểu nêu rõ, đồng thời đề nghị các đại biểu tập trung làm rõ các rủi ro mới và đề xuất giải pháp phù hợp.

Phân tích sâu hơn về tác động của chuyển đổi số, GS.TS Lê Vân Trình - Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn và Vệ sinh lao động Việt Nam - cho rằng, thị trường lao động đang thay đổi mạnh mẽ với sự gia tăng của các nhóm lao động mới như lao động tự do, lao động nền tảng số. Dù công nghệ giúp nâng cao năng suất và giảm bớt rủi ro tai nạn truyền thống, nhưng môi trường làm việc số lại phát sinh nhiều nguy cơ mới.

Một trong những vấn đề nổi bật là “căng thẳng công nghệ” (techno-stress), khi người lao động phải luôn trong trạng thái kết nối, làm việc không giới hạn thời gian. Chỉ với một thiết bị di động, thời gian làm việc có thể kéo dài vượt quá 8 giờ mỗi ngày, dẫn đến nguy cơ quá tải, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần, như rối loạn cơ xương khớp hay các vấn đề tâm lý.

Đáng chú ý, các nền tảng số hiện nay vận hành dựa trên thuật toán - yếu tố mà người lao động gần như không được tiếp cận hoặc hiểu rõ. Việc phân công công việc, đánh giá hiệu suất hay thu nhập phụ thuộc vào các tiêu chí “ẩn”, có thể thiếu khách quan, gây bất lợi cho người lao động.

Trước thực tế đó, GS.TS Lê Vân Trình cho rằng, tổ chức Công đoàn cần chủ động thích ứng. Trước hết, Công đoàn phải tự chuyển đổi số, nâng cao năng lực để theo kịp xu thế. Đồng thời, cần hiểu và nắm được cơ chế vận hành của các thuật toán nhằm bảo vệ hiệu quả quyền lợi người lao động.

Bên cạnh đó, việc tổ chức các mô hình nghiệp đoàn cho lao động nền tảng - tương tự như các nghiệp đoàn truyền thống - là cần thiết để tập hợp, đại diện và bảo vệ nhóm lao động này. Công đoàn cũng cần tăng cường đối thoại, giúp người lao động nhận diện các rủi ro mới như áp lực công nghệ, làm việc quá giờ, nguy cơ kiệt sức.

Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là khoảng trống pháp lý hiện nay. Theo GS.TS Lê Vân Trình, luật lao động và an toàn, vệ sinh lao động chưa bao phủ đầy đủ nhóm lao động nền tảng. Vì vậy, cần sớm sửa đổi, bổ sung để đảm bảo quyền lợi cho họ.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Khánh Long - Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) - cho biết, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế số và kinh tế xanh. Các quy định hiện chủ yếu áp dụng cho lao động truyền thống, chưa bao quát lao động số, lao động nền tảng hay lao động tự do.

Ông Long đề xuất cần sớm nghiên cứu, bổ sung nhóm lao động này vào các luật liên quan, đặc biệt là Luật An toàn, vệ sinh lao động. Đồng thời, cần xem xét thành lập một cơ quan đầu mối về kỹ thuật an toàn quốc gia nhằm hỗ trợ công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Theo GS.TS Lê Vân Trình, các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng làm thêm giờ quá mức làm gia tăng đáng kể nguy cơ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Cụ thể, những người làm thêm trên 4 giờ mỗi ngày có nguy cơ tai nạn lao động tăng tới 38%, trong khi tỉ lệ mắc bệnh nghề nghiệp tăng từ 15-20%. Điều này cho thấy, việc kiểm soát thời gian làm việc và bảo vệ sức khỏe người lao động là yêu cầu cấp thiết trong thời đại số.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, Công đoàn không chỉ là tổ chức đại diện mà còn phải trở thành lực lượng tiên phong, thích ứng với công nghệ, góp phần xây dựng môi trường lao động an toàn, bền vững cho người lao động.

Xem bản gốc tại đây