Tự động hóa trong sản xuất: Nỗi lo mất việc giữa guồng quay công nghệ

Đổi mới công nghệ - bước đi tất yếu nhưng nhiều thách thức

Tại Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi (QNS), khoa học và công nghệ đã trở thành trụ cột phát triển. Ông Võ Thành Đàng - Tổng Giám đốc QNS cho biết, doanh nghiệp hiện áp dụng cơ giới hóa đồng bộ tại các vùng nguyên liệu, kết hợp phân tích dữ liệu để cải thiện giống mía, dinh dưỡng đất và dự báo thời tiết. Nhờ ứng dụng đồng bộ các giải pháp này, năng suất mía bình quân đạt 77 tấn/ha, hướng tới trên 100 tấn/ha khi cơ giới hóa toàn diện.

Song, theo ông Đàng, tự động hóa đồng nghĩa nhiều công đoạn không còn cần đến số lượng lớn lao động phổ thông như trước. “Công nghệ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, tăng hiệu quả, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về việc sử dụng lại đội ngũ công nhân cũ. Nếu họ không được đào tạo lại, việc làm sẽ bị đe dọa”, ông nói.

Tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), ông Trần Hải Ninh - Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo cho biết nhà máy đang triển khai hệ thống quản trị tích hợp ERP, đồng thời áp dụng AI, dữ liệu lớn và mô hình số (Digital Twin) trong dự báo vận hành. Các dây chuyền hiện đại giúp tối ưu hóa chi phí, tiết kiệm năng lượng và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công trong nhiều công đoạn giám sát.

Ông Ninh thừa nhận, sự chuyển đổi này đang tạo ra “sự lệch pha” giữa cung và cầu lao động: thừa nhân lực phổ thông nhưng lại thiếu nhân lực kỹ thuật cao. “Để đáp ứng công nghệ mới, doanh nghiệp phải đầu tư song song cho thiết bị và con người. Cái khó là nhiều công nhân chưa đủ kỹ năng để vận hành hệ thống hiện đại, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao trong nước vẫn còn thiếu”, ông nói.

Theo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, khoảng 70% lực lượng lao động Việt Nam vẫn chưa qua đào tạo chính quy, khiến khả năng thích ứng với công nghệ mới còn hạn chế. Trong khi đó, theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tới 70% vị trí việc làm trong các ngành dệt may, da giày, lắp ráp linh kiện có thể bị thay thế bởi tự động hóa trong vòng 10 năm tới.

Những con số này cho thấy, tự động hóa là bước tiến không thể đảo ngược, nhưng cũng là thách thức lớn đối với người lao động.

Giữa dây chuyền tự động - nỗi lo của người làm công

Tại một xưởng may ở Hà Nội, chị Nguyễn Thị Hương (35 tuổi) cho biết, gần đây nhà máy đã đưa về nhiều máy cắt, máy may lập trình tự động. “Máy làm nhanh gấp đôi, lại không biết mệt. Mình chỉ đứng canh và chỉnh. Mấy chị lớn tuổi không theo kịp, họ bị chuyển sang làm tạm ở khâu đóng gói, lương thấp hơn trước”, chị Hương nói.

Còn với chị Trần Thị Lan (31 tuổi) - nhân viên truyền thông của một công ty thương mại điện tử tại Hà Nội, nỗi lo không đến từ robot trong nhà máy, mà từ trí tuệ nhân tạo (AI) trên màn hình máy tính. Công việc viết nội dung, thiết kế và lên kế hoạch quảng cáo trước đây từng khiến chị làm việc đến khuya, giờ có thể hoàn thành nhanh gấp nhiều lần nhờ công cụ AI. Cũng bởi vậy mà nỗi lo lớn nhất của chị Lan bây giờ là có thể bị thay thế bởi các công cụ hiện đại và bị sa thải bất cứ lúc nào.

Những câu chuyện như vậy phản ánh bức tranh đang thay đổi rõ rệt: công nghệ giúp năng suất tăng, nhưng tạo ra áp lực đối với người lao động.

Phần lớn công nhân đều mong muốn được doanh nghiệp hỗ trợ học nghề, đào tạo lại và có lộ trình rõ ràng khi chuyển đổi công nghệ, thay vì cắt giảm hay chỉ tuyển mới lao động trẻ.

Đổi mới công nghệ là xu thế không thể đảo ngược, nhưng để quá trình này diễn ra bền vững, cả doanh nghiệp và người lao động đều cần được nâng cấp cùng nhau. Người lao động mong có nhiều hơn các chương trình hỗ trợ đào tạo, còn doanh nghiệp cần cơ chế ưu đãi rõ ràng để mạnh dạn đầu tư vào con người, chứ không chỉ máy móc. Cùng với đó, những chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao từ cấp Nhà nước sẽ là yếu tố quyết định trong hành trình này.

Xem bản gốc tại đây