Vướng xác nhận thu nhập, lao động tự do lo mất cơ hội mua nhà ở xã hội

Hơn 10 năm làm công nhân tại Khu công nghiệp Bắc Thăng Long (Hà Nội), chị Lê Nga vẫn chưa thể thực hiện được mong ước có một căn nhà nhỏ cho gia đình. Chồng chị là lao động tự do, ở nhà chăm con và tranh thủ chạy xe công nghệ để tăng thu nhập. Tổng thu nhập của hai vợ chồng chỉ hơn 10 triệu đồng/tháng, không đủ để tích lũy mua nhà. Suốt hơn 20 năm qua, gia đình chị phải thuê trọ tại Khu nhà ở công nhân Kim Chung (xã Thiên Lộc, Hà Nội).

Cuối năm 2025, khi nhiều dự án nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội mở bán, gia đình chị lại nhen nhóm hy vọng có thể tiếp cận một suất mua nhà. Tuy nhiên, hy vọng ấy nhanh chóng vụt tắt khi hồ sơ bị vướng ở bước xác nhận thu nhập. Do chồng chị Nga là lao động tự do, không có hợp đồng lao động hay bảng lương, việc chứng minh thu nhập trở nên vô cùng khó khăn.

Một tháng trước, vợ chồng chị đến UBND xã xin xác nhận nhưng được hướng dẫn sang Công an xã. Tại đây, cán bộ cho biết chưa có hướng dẫn cụ thể nên “không thể xác nhận”. Đến nay, hồ sơ của gia đình chị vẫn chưa thể nộp.

Tương tự, gia đình anh Nguyễn Hạnh Phúc (Hà Nội) cũng rơi vào tình cảnh bế tắc. Vợ anh làm bán hàng online, thuộc nhóm lao động tự do, nên việc xin xác nhận thu nhập trở thành rào cản lớn, khiến gia đình đứng trước nguy cơ bỏ lỡ cơ hội mua nhà ở xã hội.

“Khi tới Công an xã xin xác nhận, cán bộ nói nghị định đã ban hành nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể, nên không có căn cứ để xác nhận thu nhập. Người dân như chúng tôi cũng không biết cần mang theo giấy tờ gì. Nhiều người phải sao kê ngân hàng cả trăm trang để chứng minh thu nhập” - anh Phúc chia sẻ.

Lao động tự do tại đô thị là nhóm không ký hợp đồng lao động, được coi là có thu nhập thấp khi: Cá nhân độc thân có thu nhập thực nhận dưới 20 triệu đồng/tháng; người độc thân nuôi con chưa thành niên có thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng; vợ chồng có tổng thu nhập dưới 40 triệu đồng/tháng.

Theo quy định hiện hành, người thu nhập thấp tại đô thị không có hợp đồng lao động khi đăng ký mua nhà ở xã hội phải chứng minh thu nhập và có xác nhận của Công an cấp xã nơi cư trú. Trên thực tế, đây là khâu nhiều lao động tự do gặp vướng mắc nhất.

Ông Nguyễn Văn Đính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam - cho rằng, việc yêu cầu xác nhận thu nhập tiền kiểm đang gây khó khăn lớn cho đối tượng lao động tự do.

“Chúng tôi kiến nghị cần sớm chuyển sang cơ chế hậu kiểm và quy định rõ ràng để người dân tự xác định mình có thuộc đối tượng được mua nhà hay không. Nếu đủ điều kiện, họ có thể nộp hồ sơ và cam kết kê khai trung thực. Khi hậu kiểm phát hiện gian dối thì xử phạt, thu hồi căn hộ theo quy định” - ông Đính nói.

Luật sư Trần Thị Thanh Lam (Văn phòng luật sư Chính Pháp) nhận định, để đảm bảo quyền lợi của lao động tự do, cần ban hành hướng dẫn thống nhất toàn quốc về quy trình xác nhận thu nhập. Hiện Công an xã/phường có thẩm quyền xác nhận theo Mẫu 05 của Thông tư 32/2025/TT-BXD.

Trong trường hợp không có dữ liệu để đối chiếu, cần có hướng dẫn cho phép người lao động tự do nộp bản cam kết thu nhập và chịu trách nhiệm về tính chính xác của cam kết, đồng thời Công an xã có thể xác minh thực tế tại nơi cư trú thông qua tổ dân phố, trưởng thôn, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng có thể xem xét sử dụng các dữ liệu gián tiếp như mức đóng BHYT hộ gia đình, hóa đơn điện nước, thông tin thuê trọ, dữ liệu tiêu dùng - tín dụng hoặc mức sống thực tế để hỗ trợ đánh giá khách quan thu nhập của người lao động tự do.

Xem bản gốc tại đây