Nhà báo hơn nửa thế kỷ góp nhặt chân dung đồng đội

Âm thầm tìm hồ sơ vì đồng đội

Trong căn phòng ngập những tài liệu tại phường Rạch Giá, nhà báo Trương Thanh Nhã - nguyên Tổng Biên tập Báo Kiên Giang, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Kiên Giang - vẫn miệt mài trích lục, biên soạn tuyển tập thơ, văn, báo chí cho cố nhà báo Lê Trắc (1929- 2009). “Chiến tranh rồi tù đày đã không cho phép ông Trắc lưu giữ được chính tác phẩm của mình. Là thế hệ đàn em, tôi cố công để tri ân tiền bối”- ông Nhã chia sẻ. Đó cũng là công việc ông âm thầm duy trì suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Sinh năm 1947, mang thương tật chiến tranh, sức khỏe giảm sút, nhưng nghe ở đâu có thông tin về những người làm báo - chiến sĩ năm xưa, ông tìm cách liên lạc, lặn lội đến tận nơi, thu thập từng chi tiết, khớp nối từng mảnh ký ức để hoàn chỉnh hồ sơ cho đồng đội. Bởi chiến tranh đã lùi xa, nhưng nhiều nhà báo - chiến sĩ từng xông xáo trên chiến trường Tây Nam Bộ ngã xuống khi những đóng góp cho báo chí chưa được ghi nhận đầy đủ do giấy tờ thất lạc, tên tuổi và công trạng bị thời gian phủ mờ.

Từ những nỗ lực của ông, chân dung nhà báo - liệt sĩ Hồng Văn Quang, tức Bảy Vệ, người chiến sĩ cầm bút xông xáo trên nhiều mặt trận miền Tây, dần được phục dựng. Rồi ông hoàn chỉnh hồ sơ để liệt sĩ Bảy Vệ được truy tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Báo chí” và Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Chiêu Anh Các. Hồ sơ nhà báo - liệt sĩ Hồ Châu cũng được ông tỉ mỉ phục dựng, giúp ngành báo chí và địa phương ghi nhận đầy đủ hơn công lao của người liệt sĩ cộng sản. Với ông Nhã, đó là trách nhiệm của người Đảng viên trước lịch sử, trước đồng đội và trước những người đã ngã xuống.

“Kỳ tích” giữa rừng U Minh

Nhiều người lấy làm ngạc nhiên khi ông Nhã có thể nhớ và trích lục chính xác những mốc thời gian, tác phẩm của đồng đội từ hơn nửa thế kỷ trước. Câu trả lời nằm ở một “kỳ tích” được tạo nên từ những năm chiến tranh. Năm 1965, giữa lúc chiến trường Tây Nam Bộ khốc liệt, phóng viên Báo Chiến Thắng Trương Thanh Nhã được kết nạp vào Đảng khi vừa tròn 18 tuổi.

Lời thề dưới cờ Đảng năm ấy trở thành kim chỉ nam hành động cách mạng. Từ thực tiễn làm báo trong chiến tranh, ông nhận thức rằng các tờ Giải Phóng, Quân Giải Phóng, Chiến Thắng... không chỉ là “mạch máu” tư tưởng mà còn được đánh đổi bằng thanh xuân, mồ hôi và cả xương máu của đồng chí, đồng đội. Vì vậy, ông hạ quyết tâm gìn giữ đặc biệt, từ năm 1972, khi vùng U Minh trở thành “tọa độ chết” dưới mưa bom, bão đạn kẻ thù. Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, ông sáng tạo ra cách bảo tồn đặc biệt: dùng khạp da bò - vật dụng chứa nước quen thuộc của người dân Nam Bộ - và những thùng đạn sắt thu được của địch để cất giấu báo chí. Những bài báo, bản thảo được bọc nhiều lớp nylon, đặt vào lòng khạp, vào thùng đạn hàn kín miệng rồi chôn sâu dưới gốc tre già, dưới lớp bùn ẩm của rừng U Minh. Nhờ đó, kho tư liệu báo chí cách mạng Tây Nam Bộ vượt qua những trận càn quét hủy diệt.

Sau ngày hòa bình, những trang báo từ lòng đất U Minh được đào lên và trở thành nguồn tư liệu gốc quý giá. “Chính những trang báo ấy giúp ông Nhã có thêm cơ sở phục dựng chân dung hàng chục đồng đội” - ThS Đoàn Hồng Phúc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo tỉnh An Giang, nhận xét.

Trao lại ký ức cho thế hệ sau

Theo ThS Phúc, gọi ông Nhã là “kho báo chí kháng chiến Tây Nam Bộ” là đúng nhưng chưa đủ. Bởi ông không chỉ gìn giữ tư liệu, mà còn chủ động trao tặng cho Hội Nhà báo và các bảo tàng trong khu vực với mong muốn những tài liệu từng đi qua khói lửa tiếp tục phát huy giá trị mới trong thời bình. Những trang báo cũ ấy không chỉ trở thành nguồn tư liệu để phục dựng lịch sử báo chí, mà còn góp phần giáo dục truyền thống và giúp thế hệ trẻ hiểu hơn cái giá của hòa bình, độc lập, tự do.

Gần 60 năm đứng trong hàng ngũ của Đảng, nhà báo Trương Thanh Nhã vẫn giữ cách cống hiến lặng lẽ ấy. Ông chạy đua với thời gian để hỗ trợ đồng đội, dựng lại chân dung những đồng nghiệp hy sinh trong chiến tranh. Bởi với ông, ký ức nếu không được gìn giữ sẽ mất đi; một cái tên nếu không được trả lại đúng chỗ có thể bị lịch sử bỏ quên.

Xem bản gốc tại đây