Già hóa dân số và thách thức trong việc nâng tuổi nghỉ hưu

Bộ ba thách thức: Áp lực tài khóa, tài chính và xã hội

Ông Tim Evans - Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam - chia sẻ, Việt Nam đang sớm trở thành một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á, đồng nghĩa Việt Nam có ít thời gian hơn để chuẩn bị về hạ tầng, tài chính và hệ thống an sinh xã hội. Thập niên hiện tại đánh dấu chấm hết của giai đoạn “cơ cấu dân số vàng” rất quan trọng của Việt Nam - một thời kỳ mà lực lượng lao động dồi dào là động cơ chính cho sự phát triển kinh tế.

Theo ông Tim Evans cho biết, Việt Nam phải đối mặt với “bộ ba” thách thức về tài khóa, tài chính và xã hội.

Thứ nhất, Việt Nam phải đối mặt với gánh nặng tài khóa gia tăng nhanh. Do sự thay đổi trong cơ cấu dân số, đầu tư thường chậm lại khi tỉ lệ dân số lao động giảm và tăng trưởng GDP sẽ suy yếu đáng kể. So với nhiều nền kinh tế phát triển khác, tác động này sẽ nghiêm trọng hơn đối với Việt Nam, vì phần lớn thế hệ nghỉ hưu hiện nay ở những quốc gia này đều nắm trong tay nhiều tài sản.

Thứ hai, áp lực tài chính mà thế hệ trẻ phải đối mặt ngày càng lớn. Mặc dù Việt Nam được công nhận có chất lượng giáo dục tương đối cao ở Đông Nam Á (đứng thứ 2 trong bảng xếp hạng PISA mới nhất), vốn là động lực chính thúc đẩy một lực lượng lao động năng suất, nhưng sản lượng lao động tính theo mỗi giờ làm việc vẫn còn tương đối thấp ở mức 10,2, đi sau so với Thái Lan (17,5), Malaysia (32,9) và Singapore (84,4). Khi lực lượng lao động thu hẹp, những người lao động trẻ tuổi sẽ phải gánh thêm trách nhiệm hỗ trợ một số lượng lớn người về hưu, trong khi vẫn đối mặt với chi phí sinh hoạt leo thang. Cuối cùng, bắt nguồn từ truyền thống Á Đông xa xưa, cấu trúc gia đình thường quy định con cái gánh vác trách nhiệm chăm sóc cha mẹ già. Ảnh hưởng về mặt xã hội của quá trình già hóa đã chuyển hóa thành áp lực lớn trong việc chăm sóc cha mẹ già mà thế hệ sau phải đối mặt - những người vừa chăm sóc cha mẹ, vừa nuôi dưỡng con cái.

Công nhân lao động trực tiếp không muốn tăng tuổi nghỉ hưu

Tại chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa 15, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, nếu chúng ta tăng tuổi hưu từ mức hiện nay lên 65 tuổi như các nước thì số lao động tăng lên sẽ là hơn 5 triệu người mỗi năm.

Theo đại biểu, nếu chúng ta tăng tuổi hưu có lộ trình, ví dụ trong vòng 10 năm thì yêu cầu tăng lao động hằng năm để đạt GDP 10%/năm hoàn toàn có khả năng đáp ứng. Tuy nhiên, nhiều công nhân lao động không đồng tình với đề xuất này.

Chị Nguyễn Thị Châm (công nhân một công ty may tại Bắc Ninh) bày tỏ không đồng tình với đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu lên 65. Chị cho biết, ở tuổi 40, chị đã cảm nhận rõ sự giảm sút của sức khỏe, nhiều khi đi làm đã thấy rất khó khăn, nếu 60-65 tuổi thì chắc chắn sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong các công việc tay chân.

“Hiện nay, sau nhiều năm làm việc, tôi thấy thường xuyên bị đau chân, đau người, đau lưng; nếu ngoài 60 thì chắc chắn sức khỏe sẽ giảm xuống nhiều nữa” - chị Châm nói. Theo nữ công nhân đã có 16 năm gắn bó với nghề may, tuổi nghỉ hưu đối với công nhân lao động trực tiếp dưới 60 tuổi là phù hợp.

Dù không phải công nhân lao động trực tiếp, nhưng anh Hà Doãn Du (quản lý trong một doanh nghiệp FDI tại Hà Nội) cũng cho rằng, tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 tuổi đối với những công nhân lao động trực tiếp là không phù hợp.

“Ngay cả tôi làm ở vị trí quản lý, nếu còn làm việc ở độ tuổi đó sẽ không còn nhanh nhẹn được nữa, trong khi đó công nghệ ngày càng phát triển” - anh Du bày tỏ.

Theo anh Du, hiện nay anh mới ngoài 40 tuổi nhưng nhiều khi đi làm đã thấy “oải”, ở độ tuổi 65 chắc chắn đi làm sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Do đó, nhiều công nhân lao động trực tiếp sẽ không đồng tình với việc tăng tuổi nghỉ hưu.

Một chủ tịch công đoàn xã thuộc tỉnh Bắc Ninh cho hay, tuổi nghỉ hưu đối với cán bộ công chức như hiện nay là hợp lý, chưa nên xem xét vấn đề nâng tuổi nghỉ hưu trong giai đoạn hiện nay.

Bà Phan Thị Thiện - Chủ tịch Công đoàn Công ty Long Cường, TPHCM - cho hay, lao động từ hơn 60 tuổi thì sức lao động đã không đảm bảo nữa, nhất là CNLĐ trực tiếp sản xuất. Thực tế với điều kiện lao động, tiền lương, thu nhập như hiện nay, nhiều CNLĐ đều mong được nghỉ hưu sớm. Nếu nâng tuổi nghỉ hưu lên 65, thì vừa không đảm bảo sức khỏe cho CNLĐ làm việc, vừa làm mất cơ hội cho những lao động trẻ mới ra trường.

“Đối với lao động trình độ cao như giáo sư, tiến sĩ, nhà nghiên cứu khoa học, không trực tiếp làm việc chân tay, còn sức khỏe thì nên khuyến khích kéo dài tuổi nghỉ hưu để tận dụng trí tuệ của họ” - bà Thiện đề xuất.

Theo một chuyên gia về lao động - công đoàn, việc tăng tuổi nghỉ hưu cần tùy theo đối tượng, nhưng công nhân lao động trực tiếp thì không nên tăng nếu điều kiện lao động không được cải thiện.

Xem bản gốc tại đây