Không xử lý mạnh tay nợ BHXH, cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ đánh mất niềm tin xã hội

Luật mới đã có, nhưng thực thi chưa hiệu quả

Chỉ riêng 4 tháng đầu năm 2025, số tiền chậm đóng BHXH lũy kế gần 17.700 tỉ đồng, trong đó số chậm từ 3 tháng trở lên chiếm gần 64%. Theo Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam, số tiền này chiếm 2,96% tổng số tiền phải thu và đã giảm so với cùng kỳ năm 2024. Chậm đóng từ 3 tháng trở lên chiếm nhiều nhất với hơn 11.300 tỉ đồng của hơn 173.000 doanh nghiệp.

Theo thống kê mới nhất của BHXH Việt Nam, tính đến quý III/2025, tổng số tiền chậm đóng BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là 18.427 tỉ đồng của 217.199 đơn vị, chiếm 3,30% tổng số phải thu.

Từ ngày 1.7.2025, Luật BHXH sửa đổi năm 2024 (Luật số 41/2024/QH15 của Quốc hội, ban hành ngày 29.6.2024) chính thức có hiệu lực. Đáng chú ý, luật này đã tăng cường chế tài xử lý nghiêm khắc hơn đối với hành vi chậm đóng và trốn đóng BHXH nhằm bảo vệ tối đa các quyền lợi an sinh thiết thân của người lao động cũng như kỳ vọng nâng cao hơn nữa tính tuân thủ pháp luật BHXH của người sử dụng lao động.

Điểm mới là luật phân định rõ các hành vi như: Chậm đóng là đóng thiếu, chậm, không đầy đủ BHXH trong 60 ngày. Trốn đóng là không lập hoặc lập không đầy đủ danh sách NLĐ tham gia BHXH sau 60 ngày kể từ thời hạn quy định. Từ đó, bổ sung thêm chế tài cụ thể, trực diện với người sử dụng lao động. Riêng với hành vi trốn đóng, người sử dụng lao động còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, chế tài là một chuyện, còn thực thi được hay không lại là chuyện khác.

Trốn thuế thì bị xử lý hình sự rất nghiêm minh, còn trốn đóng BHXH lại xử lý chưa nghiêm

Trao đổi với phóng viên Lao Động về vấn đề này, GS.TS Giang Thanh Long (giảng viên cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân) chuyên gia về chính sách công và an sinh xã hội - cho rằng, tình trạng chậm, trốn đóng bảo hiểm xã hội kéo dài không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài đối với hệ thống an sinh. Khi người lao động thấy việc đóng bảo hiểm xã hội không mang lại sự bảo vệ thực chất, họ sẽ nảy sinh tâm lý “đóng cho xong” mà không coi đây là quyền lợi gắn bó sát sườn với cuộc sống của mình.
Một nguyên nhân khiến doanh nghiệp cố tình trây ỳ, theo GS.TS Giang Thanh Long, là do chế tài hiện nay còn quá nhẹ.

“Doanh nghiệp nợ đóng bảo hiểm, nhưng có thể đang có hàng tỉ đồng đáng ra phải đóng và họ có thể gửi ngân hàng hoặc kinh doanh sinh lãi và số lãi đó có thể “bù” được mức phạt hành chính do nợ đóng BHXH. Quy định như vậy có thể tạo động lực cho hành vi trốn, nợ BHXH” - ông chỉ rõ. "Chính sách BHXH cũng có thể so sánh với chính sách thuế trốn thuế hay trốn đóng, chậm đóng BHXH cũng đều là trốn hay chậm nghĩa vụ đối với Nhà nước, chiếm dụng tiền đóng cho Nhà nước từ tiền của người lao động. Chưa kể, hệ lụy sâu xa hơn nữa chính là làm mất niềm tin của xã hội vào hệ thống BHXH. Tôi cho rằng, cần có chế tài tương đương nhau về mặt pháp luật thì mới có thể xử lý được vấn đề kéo dài này" - GS.TS Giang Thanh Long nhấn mạnh.

Cơ quan bảo hiểm xã hội phải thực thi nghiêm minh

Bàn về giải pháp cho vấn đề này, GS Giang Thanh Long cho rằng, cơ quan BHXH phải "làm điểm" thật mạnh một vài trường hợp chậm đóng, trốn đóng. Cần phải bắt đầu ngay và thực thi nghiêm minh các quy định của pháp luật trong lĩnh vực BHXH. Cần phải đặt việc bảo vệ quyền lợi của người lao động lên trên hết, trước hết. Bên cạnh việc hỗ trợ người lao động tức thời thì cần phải nhanh chóng phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan thu hồi nhiều nhất có thể các phần nợ BHXH của doanh nghiệp.

Theo GS Giang Thanh Long, cần phải có các biện pháp thay đổi một cách căn cơ từ hệ thống quản lý BHXH cũng như thay đổi ý thức của chính người lao động đối với BHXH để bảo vệ quyền lợi của chính mình.

"Hiện nay, hệ thống VSSID đã hoạt động và có thể sử dụng trên các thiết bị khác nhau, trong đó có điện thoại thông minh, nhưng thực sự có bao nhiêu người quan tâm và thường xuyên vào theo dõi xem doanh nghiệp của mình có đóng BHXH cho mình hay không và tới thời điểm đó BHXH được tích lũy như thế nào? Tôi không nghĩ là không nhiều người làm vậy trong tổng số hàng chục triệu lao động đang tham gia BHXH. Do vậy, phải có biện pháp hữu hiệu để tuyên truyền cho người lao động thay đổi nhận thức, sát sao với quyền lợi của mình và tạo niềm tin về hệ thống BHXH. Bên cạnh đó, cũng cần có kênh thông tin chuyển thông báo cho người lao động ngay trong tháng doanh nghiệp chưa đóng BHXH để người lao động biết và xử lý vấn đề, trong đó có cả việc kiện người sử dụng lao động nếu không tuân thủ việc đóng đúng chế độ, đủ tiền theo quy định và đúng thời gian" - GS Long khuyến cáo.

Xem bản gốc tại đây