Lương thấp và những rủi ro âm thầm đe dọa chất lượng nhân sự công

3 nguy cơ xói mòn

Thực trạng viên chức rời bỏ khu vực công hoặc phải làm thêm nhiều nghề tay trái để mưu sinh vẫn đang là câu chuyện nóng hổi trên các diễn đàn Quốc hội tháng 11 vừa qua. Dù mức lương cơ sở đã được điều chỉnh tăng mạnh lên 2,34 triệu đồng từ 1.7.2024, nhưng với nhiều công chức, viên chức, mức tăng này vẫn khiến họ loay hoay xoay xở.

Dưới lăng kính quản trị nhân lực hiện đại, TS Đoàn Văn Tình - Phó trưởng Khoa Quản trị nhân lực tại Học viện Hành chính và Quản trị công - cho rằng tác động của mức lương thấp không chỉ dừng lại ở câu chuyện “cơm áo gạo tiền” của cá nhân, mà đang tạo ra 3 nguy cơ xói mòn với những rủi ro lớn cho khu vực công.

Thứ nhất, sự bất đối xứng trong dòng chảy nhân tài. Khu vực công đang có nguy cơ trở thành “vườn ươm nhân lực miễn phí” cho khu vực tư.

"Chúng ta đang chứng kiến hiện tượng “chảy máu chất xám” ở độ chín của sự nghiệp (giai đoạn 10-15 năm thâm niên). Điều đáng lo ngại không phải là sự dịch chuyển nhân sự, vì đó là quy luật thị trường - mà là sự dịch chuyển một chiều.

Dòng chảy nhân tài từ tư sang công rất hạn chế, dẫn đến nguy cơ "rỗng ruột" đội ngũ kế cận chất lượng cao, để lại một cấu trúc nhân sự thiếu tính cạnh tranh" - ông nói.

Thứ hai, sự phân tán nguồn lực và rủi ro cá nhân hóa quyền lực. Thu nhập thấp buộc công chức, viên chức phải duy trì tư duy “chân ngoài dài hơn chân trong”. Hệ quả là thời gian vàng và trí tuệ tinh túy nhất bị san sẻ cho công việc bên ngoài.

Nguy hiểm hơn, áp lực sinh kế có thể thúc đẩy hành vi “thương mại hóa quyền lực công” - nơi vị trí công việc bị biến thành công cụ để tạo ra các rào cản kỹ thuật hoặc lợi ích nhóm nhằm tìm kiếm thu nhập bù đắp, làm méo mó môi trường kiến tạo mà Nhà nước đang nỗ lực xây dựng.

Cuối cùng, vị chuyên gia nhắc đến sự xói mòn của “hợp đồng tâm lý”. Ông nhấn mạnh đây là mất mát vô hình nhưng nguy cơ lớn nhất.

Khi thu nhập không đảm bảo tái tạo sức lao động, mối quan hệ giữa công chức, viên chức và tổ chức sẽ chuyển dịch từ trạng thái “cống hiến” (cam kết, trung thành, phụng sự) sang trạng thái “giao dịch” (làm bao nhiêu hưởng bấy nhiêu).

Khi tâm lý thực dụng lên ngôi, động lực đổi mới sáng tạo sẽ bị triệt tiêu và nền công vụ sẽ thiếu đi những con người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Xác định mức lương cho từng vị trí, từng công việc

TS Nguyễn Tiến Dĩnh - nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ - cho rằng việc nghiên cứu trả lương cán bộ, công chức, viên chức theo vị trí việc làm không phải là vấn đề mới mà đã được đưa ra bàn thảo nhiều năm.

Ông dẫn lại tại Nghị quyết 27/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về cải cách chính sách tiền lương đã định hướng việc xây dựng hệ thống bảng lương mới theo vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo để thay thế hệ thống bảng lương hiện hành.

Ông Dĩnh cũng nhấn mạnh việc trả lương theo vị trí việc làm và chức danh là cách làm khoa học, cả thế giới đang làm, song quan trọng nhất là cách thực hiện. Việc xác định vị trí việc làm chuẩn xác sẽ là cơ sở để định biên chuẩn.

Tức là, phải dựa trên vị trí việc làm, các cơ quan chức năng mới xác định được cần bao nhiêu đầu mối làm việc trong một cơ quan, mỗi đầu mối cần bao nhiêu biên chế, bao nhiêu lãnh đạo, bao nhiêu chuyên viên... Đồng thời mỗi vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh cần tính toán hoàn thiện. Trên cơ sở đó để xác định mức lương cho từng vị trí, từng công việc.

"Xác định vị trí việc làm là việc rất cấp bách. Khi làm xong trước thì mới thực hiện chuyện khác được, trong đó có tinh giản biên chế, sắp xếp lại bộ máy cũng như nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức” - ông TS Nguyễn Tiến Dĩnh cho hay.

Xem bản gốc tại đây