Đổi mới giáo dục nghề nghiệp để người lao động không lỗi thời trước AI

Khó tuyển nhân lực giỏi công nghệ

Theo khảo sát Xu hướng tuyển dụng quý IV/2026 của Manpower Việt Nam trên 285 doanh nghiệp, 52% doanh nghiệp dự kiến tăng tuyển dụng trong 3 tháng cuối năm.

Tuy nhiên, 50% doanh nghiệp cho biết mất nhiều thời gian hơn để tìm người so với cùng kỳ năm 2025 do nguồn cung hạn chế và thiếu ứng viên có kỹ năng phù hợp.

Nhu cầu nhân lực tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, tự động hóa logistics, chuỗi cung ứng và sản xuất công nghệ cao.

Trong khi đó, doanh nghiệp gặp khó khăn khi tuyển nhân sự có chuyên môn đặc thù và nhân sự cấp trung, cấp cao. Riêng ngành bán dẫn, Việt Nam hiện có khoảng 15.000 lao động, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 50.000 người.

Thực tế này cho thấy, thị trường lao động đang đặt ra những yêu cầu mới. Người lao động không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải liên tục cập nhật kỹ năng, làm chủ công nghệ và thích ứng với sự thay đổi trong quy trình sản xuất, kinh doanh.

Bà Võ Thị Bích Thủy - Giám đốc Vận hành Manpower Việt Nam - cho hay, yêu cầu của doanh nghiệp đối với nhân lực chất lượng cao đang thay đổi.

Nếu trước đây, bằng cấp, kinh nghiệm, ngoại ngữ và kỹ năng quản lý là những tiêu chí quan trọng thì hiện nay, các yếu tố này dần trở thành điều kiện cơ bản. Doanh nghiệp cần người có khả năng triển khai chuyển đổi số, tối ưu vận hành, quản trị trong môi trường quốc tế và tạo ra giá trị mới.

“Nói cách khác, trước đây doanh nghiệp tuyển người để vận hành công việc, còn ngày nay họ tuyển người có thể dẫn dắt tăng trưởng và đổi mới” - bà Thủy nhận định.

Theo chuyên gia, cạnh tranh nhân lực chất lượng cao sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi địa phương hay giữa các tỉnh, thành trong nước mà còn mở rộng ra thị trường quốc tế. Việt Nam cần chú trọng đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, công nghệ thông tin và công nghệ cao, đồng thời phát triển kỹ năng ngoại ngữ, giao tiếp và hợp tác đa văn hóa.

Rà soát ngành nghề đào tạo

PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động và xã hội (Bộ Nội vụ) - cho rằng, không nên vội kết luận một ngành nghề đã lỗi thời hoặc đóng cửa chương trình đào tạo chỉ dựa trên biến động trước mắt của thị trường.

Theo bà Hương, việc rà soát cần dựa trên nhiều tiêu chí như tình hình việc làm sau tốt nghiệp, mức lương, cơ hội thăng tiến, đánh giá của doanh nghiệp, tỉ lệ thất nghiệp, số vị trí tuyển dụng còn trống và xu hướng nhu cầu nhân lực. Đây là cơ sở để xác định ngành nghề cần điều chỉnh chương trình hay đổi mới nội dung đào tạo.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp trong dự báo nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình và tổ chức thực tập. Qua đó, người học có cơ hội tiếp cận môi trường làm việc thực tế, còn nhà trường có căn cứ cập nhật kiến thức, kỹ năng cần thiết.

Bà Hương nhấn mạnh, giáo dục không chỉ trang bị kiến thức mà còn phải phát triển kỹ năng, thái độ và khả năng thích ứng. Việc thay đổi chương trình cần tính đến độ trễ của đào tạo, tránh chạy theo biến động ngắn hạn.

“Trong xây dựng kế hoạch đào tạo thì phải lưu ý một điều kiện nữa là giáo dục có độ trễ. Đóng cửa cái này rồi sang năm lại đóng cửa cái khác à? Không nên làm như thế, mà phải có sự rà soát. Bây giờ nhờ công nghệ thông tin, nhờ AI, mình có thể làm rà soát trên diện rộng”, bà Hương phân tích.

Từ kết quả rà soát, các cơ sở đào tạo có thể điều chỉnh chương trình hoặc tích hợp nội dung vào nhóm ngành mới, thay vì vội vàng loại bỏ ngành nghề.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, đổi mới giáo dục nghề nghiệp cần gắn với dự báo thị trường, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và tạo cơ hội học tập suốt đời. Đây là hướng đi giúp người lao động nâng cao năng lực, thích ứng với yêu cầu mới và hạn chế nguy cơ tụt hậu về kỹ năng trước làn sóng AI.

Xem bản gốc tại đây