Gỡ nút thắt cho 1,6 triệu thanh niên “3 không”

Thị trường lao động và đào tạo còn “lệch pha”

Tại Chương trình đối thoại với thanh niên ngày 15.10, ông Nguyễn Tiến Hải - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc gia về Thanh niên Việt Nam - cho biết, theo báo cáo thống kê quý III/2026, tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên Việt Nam trong độ tuổi từ 15 đến 24 là 9,07%, cao hơn khoảng 4 lần so với tỉ lệ thất nghiệp chung của cả nước là 2,22%. Bên cạnh đó, có khoảng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập và không tham gia đào tạo, chiếm 11,2% tổng số thanh niên.

Theo bộ trưởng, tỉ lệ thanh niên “3 không” cao làm tăng nguy cơ lãng phí nguồn nhân lực trẻ, tạo áp lực với hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn. Tuy nhiên, trong mọi nền kinh tế luôn tồn tại một tỉ lệ nhất định, gắn với quá trình chuyển tiếp từ học sang làm hoặc tạm thời chưa tham gia thị trường lao động.

Trao đổi với Lao Động, TS Phạm Ngọc Toàn - Giám đốc Trung tâm Thông tin, Phân tích, Dự báo chiến lược và Dịch vụ công thuộc Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ), nhận định, thanh niên trong giai đoạn chuyển tiếp từ nhà trường sang thị trường lao động là hiện tượng phổ biến. Tuy nhiên, tại Việt Nam, quy mô nhóm “3 không” tương đối lớn, có xu hướng gia tăng và tập trung nhiều ở nông thôn, nữ giới.

Theo ông Toàn, nghịch lý hiện nay là doanh nghiệp vẫn phản ánh thiếu lao động, trong khi nhiều thanh niên không tham gia hoặc không tìm được việc làm phù hợp. Ông phân tích: “Nguyên nhân cốt lõi không phải là thiếu việc làm, mà là sự không tương thích giữa cung và cầu lao động trên thị trường”.

TS Phạm Ngọc Toàn đánh giá, vấn đề xuất phát từ cả hệ thống đào tạo và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động. Một bộ phận lao động chưa qua đào tạo gặp khó khăn khi tìm việc; trong khi đó, một số người có trình độ cao vẫn khó đáp ứng yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Ông Toàn nhấn mạnh: “Người lao động không chỉ cần kiến thức chuyên môn, mà còn phải có kỹ năng số, khả năng thích ứng và học hỏi liên tục”.

Sự thay đổi của nền kinh tế theo hướng hiện đại hóa, tự động hóa và chuyển đổi số khiến yêu cầu tuyển dụng thay đổi, tạo ra khoảng cách giữa kỹ năng của người tìm việc và vị trí doanh nghiệp cần tuyển.

Đổi mới hướng nghiệp, gắn đào tạo với tuyển dụng

TS Nguyễn Thụy Vũ - Viện trưởng Viện Đào tạo và Nâng cao TPHCM - cho biết, công tác hướng nghiệp từ bậc THCS đến THPT cần được đổi mới mạnh mẽ theo hướng khoa học, gắn với thực tiễn. Các cơ sở giáo dục có thể áp dụng công cụ đánh giá năng lực nghề nghiệp như mô hình Holland (RIASEC), đồng thời xây dựng chương trình hướng nghiệp phù hợp với xu hướng nhân lực trong nước và toàn cầu.

Bà nhấn mạnh: “Một điều quan trọng nữa là cần nâng cao chất lượng việc làm cho người trẻ thông qua việc cải thiện lương, phúc lợi và môi trường làm việc”. Cùng với đó, cần có chính sách hỗ trợ tài chính cho người trẻ muốn học lại hoặc chuyển sang học nghề.

Theo chuyên gia, cơ quan quản lý Nhà nước cần xây dựng cơ sở dữ liệu thanh niên Việt Nam để theo dõi tình trạng không học tập, không làm việc tại từng địa phương. Qua đó, cơ quan chức năng có thể nhận diện nhu cầu, kỹ năng của thanh niên, phát hiện sớm nhóm có nguy cơ rơi vào tình trạng “3 không” và kết nối kịp thời với chương trình học nghề, việc làm.

Các sở, ngành cũng cần phối hợp với tổ chức bảo trợ xã hội, tổ chức phi chính phủ, tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp triển khai mô hình đào tạo kỹ năng nghề gắn với tuyển dụng thực tế. Giải pháp này giúp thanh niên tiếp cận công việc phù hợp, nâng cao khả năng thích ứng và xây dựng lộ trình nghề nghiệp ổn định, lâu dài.

Xem bản gốc tại đây