Đọc trang sách, mở cuộc đời

Cách đây một năm, người thợ lò Phạm Đình Duẩn được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Đây không chỉ là vinh dự cho cá nhân anh, cho những người thợ mỏ mà còn là một minh chứng cho tinh thần học hỏi, một tấm gương truyền cảm hứng mãnh liệt.

Trong số 13 cá nhân, tập thể được vinh danh trong chương trình "Vinh quang Việt Nam lần thứ XXI năm 2025" do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chỉ đạo, Báo Lao Động tổ chức thực hiện với chủ đề "Tự hào và Khát vọng", người thợ lò Phạm Đình Duẩn là nhân vật khá đặc biệt: Tấm gương của người đã vươn lên từ một công nhân thợ lò đến vị trí tổ trưởng sản xuất mẫu mực, không chỉ thành công trong công việc nhờ vào sự kiên trì, quyết tâm mà còn nhờ vào tình yêu đọc sách, việc học hỏi không ngừng qua từng cuốn sách.

Phạm Đình Duẩn, một chàng trai sinh ra và lớn lên ở miền quê Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên), ban đầu không có nhiều định hướng rõ ràng cho con đường sự nghiệp của mình. Nhưng một câu nói của người bác làm nghề thợ mỏ đã thay đổi tất cả. “Cao to, khỏe mạnh thế này, nếu chưa biết chọn nghề gì thì ra ngoài Quảng Ninh làm mỏ!” - câu nói giản dị ấy như một dấu mốc quan trọng đưa Duẩn bước chân vào một vùng đất đầy thử thách nhưng cũng rất vinh quang của ngành khai thác mỏ.

Năm 2003, khi mới 20 tuổi, Duẩn rời quê hương, đến Quảng Ninh bắt đầu học nghề khai thác mỏ. Mặc dù lần đầu tiên bước chân vào lòng đất, anh không khỏi choáng ngợp trước không khí ngột ngạt, sự tối tăm và những tiếng ồn của máy móc. Nhưng không lâu sau, Duẩn nhận ra rằng đây chính là nơi mình cần phải kiên trì, học hỏi và phát triển.

Dù công việc trong hầm mỏ đầy gian khổ và nguy hiểm, nhưng Duẩn chưa bao giờ bỏ cuộc. Anh học hỏi không chỉ qua kinh nghiệm thực tế mà còn qua những cuốn sách chuyên môn. Sách đã giúp anh không chỉ hiểu hơn về công việc, mà còn mở ra cho anh những phương pháp làm việc hiệu quả hơn, giúp anh vượt qua những thử thách khắc nghiệt nơi đây.

Trong suốt hành trình làm việc của mình, Duẩn không ngừng học hỏi và phát triển. Anh không chỉ là công nhân xuất sắc mà còn là người tiên phong cải tiến các kỹ thuật khai thác mỏ. Những sáng kiến của anh không chỉ giúp công việc trở nên an toàn và hiệu quả hơn mà còn giúp tăng năng suất lao động. Anh chia sẻ: “Đọc sách giúp tôi nhìn nhận công việc theo một cách khác, học được những điều mình chưa bao giờ nghĩ tới. Nếu không có kiến thức, không có sách vở, tôi sẽ không thể hoàn thành được những công trình lớn.”

Từ một công nhân khai thác mỏ, Phạm Đình Duẩn đã trở thành tổ trưởng sản xuất, người đứng đầu một đội ngũ công nhân thợ lò. Anh luôn nhớ rằng, để đội của mình mạnh, từng cá nhân trong tổ phải mạnh. Vì vậy, anh không ngừng chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm với đồng nghiệp, đặc biệt là những thợ trẻ mới vào nghề. Anh không chỉ dạy lý thuyết, mà còn “cầm tay chỉ việc”, giúp họ vững vàng hơn trong công việc.

Anh Duẩn chia sẻ, mỗi lần thấy các công nhân trẻ tiến bộ, trưởng thành là một niềm hạnh phúc lớn nhất đối với anh. Những cuốn sách, tài liệu mà anh đọc đã giúp anh truyền đạt kiến thức một cách dễ hiểu và hiệu quả, từ đó giúp đồng đội vững tin hơn trong công việc. Những sáng kiến của anh không chỉ thay đổi quy trình làm việc mà còn giúp tăng năng suất lao động và bảo đảm an toàn cho các công nhân.

Anh Duẩn không chỉ là người có kinh nghiệm làm việc lâu năm dưới lòng đất mà còn là một người luôn tìm tòi, sáng tạo trong công việc. Chính nhờ kiến thức từ sách vở mà anh đã có thể sáng tạo ra những giải pháp kỹ thuật giúp công ty cải tiến quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn lao động và nâng cao hiệu quả công việc. Nổi bật là việc anh phát minh ra phương pháp khai thác mới, giúp tăng sản lượng mà vẫn bảo vệ được môi trường.

Cuốn sách không chỉ là công cụ học hỏi, mà còn là nguồn động lực giúp Duẩn có thể vượt qua mọi thử thách. Những giờ phút mệt mỏi, căng thẳng sau mỗi ca làm việc dài, anh tìm thấy niềm vui và sự thư giãn trong những trang sách. Anh cho rằng, sách giúp mình nhìn nhận lại cuộc sống, công việc và mang lại cho mình những ý tưởng mới mẻ. Những cuốn sách chuyên ngành đã giúp anh phân tích các tình huống trong công việc, từ đó đưa ra các quyết định đúng đắn.

Hành trình từ một công nhân thợ lò bình thường trở thành tổ trưởng sản xuất xuất sắc của Phạm Đình Duẩn là minh chứng rõ ràng cho việc đọc sách không chỉ giúp anh nâng cao trình độ chuyên môn mà còn giúp anh vượt qua những thách thức trong nghề nghiệp. Anh không chỉ là người thợ giỏi mà còn là người có trách nhiệm và luôn truyền cảm hứng cho đồng nghiệp.

Anh hùng Lao động Phạm Đình Duẩn đã khẳng định rằng, không có con đường nào dẫn đến thành công mà thiếu đi sự học hỏi và phát triển không ngừng, và sách chính là người bạn đồng hành quý giá trên con đường ấy.

Có một giai đoạn, khi công nghệ thông tin bắt đầu bùng nổ, nhiều loại hình giải trí mới xuất hiện khiến nhiều người nghĩ rằng: Sách mất đi vị trí, việc đọc sách trở nên xa xỉ, đặc biệt với người lao động vốn cần thời gian tăng ca kíp để có thêm thu nhập, đảm bảo cuộc sống.

Thế nhưng thực tế chứng minh, việc tăng cường tri thức làm cho con đường tới thành công của mỗi người ngắn hơn, nhanh hơn và đỡ tốn mồ hôi công sức hơn. Bởi thế, văn hóa đọc vẫn giữ một vai trò vô cùng quan trọng, đặc biệt đối với công nhân và lao động. Mặc dù công nghệ mang lại nhiều tiện ích trong việc học hỏi và tiếp cận thông tin, nhưng việc duy trì và phát triển văn hóa đọc lại góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đời sống tinh thần và phát triển kỹ năng nghề nghiệp của người lao động. Văn hóa đọc không chỉ là cầu nối giúp công nhân tiếp cận tri thức mới mà còn đóng góp vào việc cải thiện năng suất lao động và tạo động lực phát triển cá nhân, mang đến những thay đổi tích cực trong xã hội.

Văn hóa đọc truyền thống đã có mặt từ lâu trong đời sống của người lao động. Trước kia, công nhân, lao động chủ yếu tiếp cận thông tin qua báo chí, sách vở, và các cuộc gặp gỡ, giao lưu trực tiếp. Tại các công đoàn, nhà máy, xí nghiệp, các tủ sách công nhân được tổ chức để tạo cơ hội cho người lao động tìm đọc những cuốn sách bổ ích, từ đó phát triển trí tuệ và nâng cao nhận thức về công việc, nghề nghiệp và xã hội. Những cuộc thảo luận về sách và các buổi sinh hoạt văn hóa tại các cơ sở lao động giúp công nhân và lao động không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn hình thành nhân cách và tinh thần đoàn kết.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nơi công nghệ và tự động hóa ngày càng phát triển, hình thức đọc sách truyền thống đang dần bị thay thế bởi các phương tiện truyền thông điện tử. Internet, điện thoại thông minh và các ứng dụng đọc sách điện tử trở thành công cụ chủ yếu để công nhân tiếp cận thông tin. Dù vậy, văn hóa đọc vẫn không hề giảm sút mà trái lại, nó còn được nâng tầm và có sự chuyển mình trong cách thức tiếp cận tri thức.

Công nghệ đã giúp việc đọc trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Với sự phát triển của các nền tảng sách điện tử, ứng dụng đọc sách và tài liệu trực tuyến, công nhân có thể tiếp cận nguồn tài liệu phong phú ngay cả khi không có điều kiện đến thư viện hay các tủ sách công nhân. Các chương trình đào tạo trực tuyến, khóa học miễn phí, sách nói, video hướng dẫn đều là những nguồn tài nguyên vô tận mà công nhân có thể tham khảo mọi lúc, mọi nơi.

Tuy nhiên, sự tiện lợi của công nghệ cũng tạo ra không ít thách thức. Trong khi công nhân có thể dễ dàng tải sách về điện thoại và đọc bất cứ lúc nào, việc không có sự phân loại thông tin, hoặc tiếp cận quá nhiều nguồn thông tin thiếu chất lượng có thể khiến công nhân bị "quá tải" với lượng thông tin không cần thiết, ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu và ứng dụng vào công việc.

Vấn đề này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để công nhân biết cách chọn lọc thông tin

hữu ích và duy trì thói quen đọc sách giúp phát triển bản thân trong thời đại số?

Tủ sách Công đoàn là câu trả lời cho vấn đề này và trở thành một "bàn tay kết nối" tri thức với những công nhân, người lao động. Với mục tiêu không chỉ nâng cao đời sống vật chất mà còn chăm lo đời sống tinh thần, những mô hình tủ sách tại các công ty đã góp phần quan trọng trong việc hình thành thói quen đọc sách, phát triển bản thân và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lao động.

Với sự phát triển mạnh mẽ của nền công nghiệp, những tủ sách được Công đoàn xây dựng không chỉ là nơi lưu trữ những cuốn sách, báo chí mà còn là cầu nối để người lao động tiếp cận với tri thức, kỹ năng sống và các kiến thức bổ ích. Nhiều doanh nghiệp tại các khu công nghiệp, đặc biệt là ở Hải Phòng, đã duy trì mô hình thư viện công nhân và góc đọc sách thân thiện.

Điển hình tại Công ty TNHH Công nghiệp Brother Việt Nam, một thư viện công nhân đã được thành lập từ năm 2011 với hơn 1.200 đầu sách. Không gian yên tĩnh của thư viện nằm trong khuôn viên khu vui chơi giải trí của ký túc xá, tạo điều kiện cho công nhân tận dụng thời gian nghỉ ngơi để đọc sách và nâng cao hiểu biết. Một nữ công nhân tại công ty, chia sẻ: “Mỗi khi rảnh rỗi, tôi đều lên thư viện để mượn sách đọc. Có rất nhiều thể loại sách bổ ích giúp tôi thư giãn và học hỏi thêm nhiều điều mới”.

Trong môi trường làm việc vất vả, công nhân thường gặp khó khăn trong việc duy trì sự phát triển tinh thần. Tuy nhiên, tủ sách Công đoàn đã giúp họ tìm thấy niềm vui và sự thư giãn qua những cuốn sách. Mỗi tháng, khoảng 200 lượt công nhân đến thư viện công ty để đọc sách và mượn về nhà. Những cuốn sách không chỉ đơn giản là giải trí mà còn chứa đựng những bài học về kỹ năng nghề nghiệp, chăm sóc sức khỏe, kỹ năng giao tiếp, và nhiều chủ đề bổ ích khác.

“Thư viện công ty không chỉ phục vụ nhu cầu giải trí mà còn là nơi giúp công nhân nâng cao kiến thức, giúp họ cải thiện kỹ năng và thăng tiến trong công việc. Đây là một phần trong nỗ lực nâng cao đời sống tinh thần cho công nhân” - lãnh đạo công ty cho biết.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp sách, nhiều công ty còn mở rộng tủ sách Công đoàn với mục tiêu thu hút sự tham gia của công nhân vào các hoạt động văn hóa đọc. Tại Công ty TNHH Synztec Việt Nam ở Hải Phòng, tủ sách Công đoàn đã phát triển từ gần 100 đầu sách ban đầu lên đến hơn 3.000 cuốn sách chỉ trong vài năm. Những cuốn sách tại đây rất đa dạng, từ sách pháp luật, kỹ năng, nghệ thuật ứng xử cho đến các tác phẩm văn học Việt Nam và nước ngoài.

Theo Chủ tịch Công đoàn Công ty Synztec, nhu cầu đọc sách của công nhân là rất lớn, và việc xây dựng tủ sách Công đoàn đã đáp ứng được nhu cầu này. “Tủ sách Công đoàn không chỉ giúp công nhân giải trí trong thời gian nghỉ trưa mà còn cung cấp những kiến thức cần thiết để họ phát triển bản thân. Mỗi lần công nhân mượn sách về nhà, họ không chỉ mang về những trang sách, mà còn mang về những hiểu biết mới, nâng cao năng lực của bản thân”.

Ngoài việc phục vụ công nhân, tủ sách Công đoàn cũng không quên chăm sóc cho các thế hệ tương lai. Nhiều công ty đã bổ sung sách thiếu nhi cho con em công nhân lao động, giúp các em có cơ hội tiếp cận tri thức ngay từ khi còn nhỏ. Các tủ sách thiếu nhi không chỉ chứa đựng những cuốn truyện tranh, sách giáo dục mà còn là những công cụ tuyệt vời để các em học hỏi, khám phá thế giới xung quanh.

Tại Công ty TNHH Synztec, tủ sách thiếu nhi đã được mở rộng và cập nhật hàng trăm đầu sách, giúp các em có một mùa Hè bổ ích. Một công nhân có con nhỏ, chia sẻ: “Những cuốn sách cho các cháu thật sự hữu ích. Đọc sách giúp các cháu phát triển tư duy và giảm thiểu việc sử dụng điện thoại, từ đó bảo vệ sức khỏe của các con”.

**

Nhà văn Y Ban chia sẻ rằng: “Sách lúc nào cũng cần thiết, đặc biệt với người lao động”. Theo nhà văn, việc duy trì thói quen đọc sách giúp công nhân nâng cao hiểu biết về nghề nghiệp và lĩnh vực công việc của mình. Các cuốn sách chuyên ngành, tài liệu nghiên cứu, hoặc các bài viết chuyên sâu giúp công nhân nắm vững hơn về quy trình sản xuất, kỹ thuật mới, các sáng kiến cải tiến công nghệ, từ đó cải thiện năng suất lao động và chất lượng công việc. Hơn nữa, công nhân có thể học hỏi từ các mô hình thành công trong ngành để áp dụng vào công việc của mình, đóng góp vào sự phát triển chung của doanh nghiệp.

Văn hóa đọc không chỉ giúp công nhân tiếp thu kiến thức mà còn giúp họ phát triển tư duy sáng tạo. Các tác phẩm văn học, sách về kỹ năng mềm, hoặc các bài viết về quản lý và lãnh đạo có thể giúp công nhân hình thành khả năng tư duy phản biện, làm việc nhóm, và quản lý thời gian. Những kỹ năng này rất cần thiết trong môi trường công nghiệp hiện đại, nơi mà sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề đóng vai trò quan trọng.

“Đọc sách cũng là một công cụ tuyệt vời để tạo động lực cho công nhân trong công việc. Những cuốn sách về phát triển bản thân, về những tấm gương lao động vượt khó sẽ khơi dậy trong họ niềm tin vào khả năng và sức mạnh của bản thân. Đồng thời, văn hóa đọc giúp công nhân tìm thấy sự an ủi, động viên trong những lúc khó khăn, giúp họ vượt qua thử thách và duy trì được sự nỗ lực trong công việc” - nhà văn Y Ban nói - “Bên cạnh việc nâng cao kiến thức chuyên môn, văn hóa đọc còn có tác dụng tích cực đến đời sống tinh thần của công nhân. Công việc vất vả và thời gian làm việc dài có thể khiến công nhân mệt mỏi, căng thẳng, nhưng một cuốn sách hay có thể giúp họ thư giãn và tái tạo năng lượng. Đặc biệt, những cuốn sách về tâm lý, về các vấn đề xã hội sẽ giúp công nhân có cái nhìn rộng mở hơn về cuộc sống, giảm căng thẳng và áp lực công việc”.

Trong môi trường làm việc hiện đại, tăng cường sách báo cho công nhân lao động là trách nhiệm của lãnh đạo doanh nghiệp và tổ chức Công đoàn cơ sở. Đặc biệt là sách về pháp luật, sách về chính trị và kỹ năng sống.

Bên cạnh những doanh nghiệp làm tốt việc đưa sách đến với công nhân, lao động, xây dựng những tủ sách Công đoàn thì còn nhiều nơi, vấn đề này chưa được quan tâm. Chỉ thị 58-CT/TW ban hành ngày 10.1.2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật cho công nhân trong tình hình mới đã nhìn thẳng vào vấn đề “Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn tồn tại một số hạn chế, khuyết điểm như: Một số cơ quan, đơn vị, người sử dụng lao động, tổ chức Công đoàn chưa quan tâm đầy đủ, đúng mức và chưa phối hợp chặt chẽ trong tổ chức công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật cho công nhân; nội dung còn dàn trải, phương pháp, hình thức còn đơn điệu, mang tính hành chính, tính thuyết phục chưa cao”.

Bởi vậy Ban Bí thư yêu cầu: “Công tác tuyên truyền, giáo dục tập trung trang bị cho công nhân những nội dung cơ bản về chính trị, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, qua đó nâng cao bản lĩnh chính trị, giác ngộ giai cấp, ý thức chấp hành pháp luật, tác phong công nghiệp và văn hóa công nhân; đồng thời củng cố niềm tin của công nhân vào sự lãnh đạo của Đảng, bồi dưỡng lòng yêu nước, trách nhiệm công dân, nâng cao khả năng nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch, các hành vi lợi dụng, kích động, gây mất ổn định quan hệ lao động và trật tự xã hội.

Giáo dục pháp luật tập trung vào các quy định liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của công nhân; nâng cao năng lực tiếp cận pháp luật, ý thức tự bảo vệ quyền và lợi ích; khả năng tham gia đối thoại, thương lượng tập thể và giám sát việc thực thi pháp luật tại doanh nghiệp”.

Chỉ thị cũng nêu rõ: “Tổ chức Công đoàn các cấp chủ động phối hợp, đối thoại, thương lượng với người sử dụng lao động để bố trí thời gian phù hợp, địa điểm thuận lợi và hỗ trợ các nguồn lực cần thiết cho công tác tuyên truyền, giáo dục. Kịp thời tổng kết, đánh giá, biểu dương và nhân rộng các mô hình hay, cách làm hiệu quả”.

Lần đầu tiên có một chỉ thị rất rõ của Đảng về thời gian dành cho học tập, tiếp thu kiến thức của người lao động. Chỉ thị 58 yêu cầu: “Thể chế hóa quy định hằng năm người sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức và dành tổng thời gian ít nhất 8 giờ làm việc được hưởng nguyên lương để người lao động tham gia các hoạt động tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật tại doanh nghiệp”.

Chỉ thị 58 mở ra cơ hội học tập mới cho người lao động. Bên cạnh đó, cần tiếp tục phát động phong trào tự học, tự đọc, tự hoàn thiện bản thân gắn với học tập suốt đời mới chính là yếu tố để xây dựng một lực lượng lao động có tri thức, có kỹ năng, biết ứng dụng và làm chủ công nghệ.

Sách sẽ đóng góp quan trọng trong vấn đề này bởi giá trị của mỗi trang sách, mỗi cuốn sách hôm nay sẽ mở ra cuộc đời thành công, tốt đẹp hơn mà Anh hùng Lao động Phạm Đình Duẩn chính là một ngọn lửa truyền cảm hứng rõ rệt nhất.

Xem bản gốc tại đây