Không ít lao động “vỡ mộng” vì việc làm nền tảng số

Tự do về thời gian, áp lực về thu nhập

Từng làm nhân viên kho cho một công ty chuyên về hoa quả nhập khẩu với mức lương gần 10 triệu đồng/tháng, anh Doãn Đức Nam (quê xã Tân Thuận, tỉnh Hưng Yên) quyết định nghỉ việc tháng 8.2025.

Ngay sau khi nghỉ việc, anh Nam làm thủ tục nhận bảo hiểm thất nghiệp và quyết định làm nhân viên giao hàng. Công việc nhiều, chủ động thu xếp thời gian, không phải trực ca đêm là những ưu điểm của công việc mới mà anh Nam thấy hài lòng. Tuy nhiên, sau 2 tháng, anh bắt đầu “vỡ mộng”.

“Tôi bắt đầu xuống sức, số đơn hàng tỉ lệ thuận với thu nhập nên tôi không duy trì phong độ như những ngày đầu. Chưa kể, do là lao động không có giao kết hợp đồng nên toàn bộ rủi ro tôi đều phải tự xử lý. Tôi thực sự hoang mang khi một đồng nghiệp bị va chạm giao thông trên đường giao hàng, tiền khám và lấy thuốc, tiền sửa xe đều phải tự chi trả. Chưa kể, bạn tôi mất hàng tuần để hồi phục, cũng là chừng ấy thời gian không có thu nhập. Tôi hiểu hơn về câu nói “ráo mồ hôi là hết tiền”. Tôi quyết định làm đến hết tháng 4.2026, khi bắt đầu vào mùa hè, tôi sẽ tìm cơ hội việc làm mới”, anh Nam nói.

Những năm gần đây, cùng với sự bùng nổ của kinh tế số, nhiều việc làm trên nền tảng số phát triển mạnh mẽ tại các đô thị lớn. Từ giao hàng, gọi xe công nghệ, bán hàng trực tuyến, sáng tạo nội dung số đến làm việc tự do (freelance) qua các ứng dụng… Không phủ nhận, việc làm nền tảng mở ra cơ hội sinh kế nhanh cho nhiều lao động, đặc biệt là lao động trẻ, lao động nhập cư, lao động mất việc hoặc muốn có thêm nguồn thu nhập.

“Tuy nhiên, “tự do” ở đây phần lớn chỉ là tự do về hình thức. Thu nhập của lao động nền tảng phụ thuộc trực tiếp vào số giờ làm việc, số đơn hàng và thuật toán phân phối của nền tảng. Khi nhu cầu thị trường giảm hoặc cạnh tranh gia tăng, thu nhập sụt giảm ngay lập tức. Không ít lao động phải làm việc 10-12 giờ mỗi ngày mới đạt mức thu nhập 9-12 triệu đồng/tháng, chưa trừ chi phí xăng xe, khấu hao phương tiện, điện thoại, internet”, ông Nguyễn Đình Khánh Nam - Giám đốc nhân sự Tập đoàn Thiện Minh (phường Đống Đa, Hà Nội) nhận định.

Nhiều rủi ro

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội, khác với lao động có hợp đồng, người làm việc trên nền tảng gần như không có “lưới an toàn” thu nhập. Khi ốm đau, tai nạn, hoặc đơn giản là không còn đủ sức chạy việc, nguồn thu lập tức bị gián đoạn.

“Điểm chung của phần lớn việc làm nền tảng là mối quan hệ lao động không được xác lập rõ ràng. Người lao động thường được xếp vào nhóm “đối tác”, “cộng tác viên”, “người cung ứng dịch vụ”, thay vì người lao động theo nghĩa pháp lý. Điều này giúp doanh nghiệp nền tảng giảm chi phí nhân sự, nhưng đẩy rủi ro sang phía người lao động”, bà Hương nói.

Bà Hương nhận định, về lâu dài, việc hàng triệu lao động làm việc ngoài hệ thống an sinh chính thức đặt ra thách thức lớn cho chính sách xã hội, nhất là trong bối cảnh già hóa dân số và yêu cầu đảm bảo an sinh bền vững. Do đó, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý để xác định rõ vị thế của lao động nền tảng, từ đó mở đường cho các cơ chế bảo hiểm linh hoạt, phù hợp.

Xem bản gốc tại đây