Công nhân ngoài 40 tuổi lo mất việc, khó chờ đến tuổi nghỉ hưu

Từ phản ánh của đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Hà (Đoàn Quảng Trị), có thể thấy một vấn đề đáng chú ý trong chính sách hưu trí hiện hành: Thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu đã giảm từ 20 năm xuống 15 năm theo Luật BHXH năm 2024.

Điều kiện này được thiết kế nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận lương hưu, song khi áp dụng vào thực tế lại bộc lộ những tình huống chưa thực sự hài hòa giữa đặc thù nghề nghiệp, tuổi đời và khả năng tiếp tục làm việc của người lao động.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, chính sách hưu trí cần tính đến sự hài hòa này, đặc biệt trong bối cảnh thời gian đóng tối thiểu giảm nhưng tuổi nghỉ hưu lại theo lộ trình tiếp tục tăng. Điều này tạo ra khoảng cách lớn giữa thời gian đóng bảo hiểm tối thiểu và tuổi nghỉ hưu theo quy định.

Thực tế cho thấy, với giáo viên vào nghề từ năm 19–20 tuổi, việc tích lũy đủ 30–35 năm đóng BHXH khi mới ngoài 50 tuổi là điều có thể xảy ra.

Trong khi đó, anh Nguyễn Hữu Hậu (quê Nghệ An) - có hơn 20 năm làm công nhân tại Khu công nghiệp Thăng Long (Hà Nội) - cho biết công nhân trực tiếp sản xuất cũng có thể bắt đầu làm việc từ rất sớm, nhưng đến ngoài 40 tuổi đã phải đối mặt với nguy cơ mất việc làm.

Nhóm lao động này có thời gian đóng BHXH tương đối dài nhưng chưa đủ tuổi nghỉ hưu, đứng trước nguy cơ gián đoạn thu nhập và ảnh hưởng đến an sinh xã hội.

Từ thực tế đó, anh Hậu đề nghị nghiên cứu cơ chế nghỉ hưu linh hoạt hơn cho người lao động có thời gian dài tham gia BHXH nhưng bị mất việc khi chưa đến tuổi nghỉ hưu, nhằm tránh gián đoạn quá trình đóng BHXH hoặc phải chờ nhiều năm mới được hưởng lương hưu.

Về góc độ pháp lý, Luật sư Đào Nguyên Thuật (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho hay, cần phân biệt rõ hai trường hợp để tránh hiểu rằng cứ đủ số năm đóng BHXH nhưng nghỉ việc trước tuổi là đương nhiên bị trừ 2% lương hưu mỗi năm.

Theo Điều 64 Luật BHXH năm 2024, người lao động được hưởng lương hưu khi có đủ 15 năm đóng BHXH và đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu, hoặc thuộc trường hợp được nghỉ ở tuổi thấp hơn theo quy định.

Trong khi đó, Điều 65 quy định người lao động có thời gian đóng BHXH từ đủ 20 năm được hưởng lương hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động hoặc có thời gian làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm kèm theo các điều kiện cụ thể.

Đối với những trường hợp đủ điều kiện hưởng lương hưu theo Điều 65, mức hưởng được tính theo Điều 66 và giảm 2% cho mỗi năm nghỉ trước tuổi; riêng thời gian nghỉ trước tuổi dưới 6 tháng không bị giảm, từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng giảm 1%.

Như vậy, không phải người lao động nghỉ việc trước tuổi sẽ bị trừ 2% mỗi năm. Nếu đã đủ số năm đóng nhưng chưa đủ tuổi và không thuộc trường hợp được nghỉ hưu sớm theo Điều 65, người lao động chưa thể nhận lương hưu ngay mà phải bảo lưu thời gian đóng để chờ đủ tuổi.

Từ bất cập trên, việc công nhân trực tiếp có thể gặp phải đó là dễ mất việc ở độ tuổi ngoài 40, họ đứng trước nguy cơ gián đoạn quá trình đóng BHXH hoặc phải chờ nhiều năm mới được hưởng lương hưu, Luật sư Đào Nguyên Thuật đề xuất một số giải pháp.

Đó là nghiên cứu cơ chế nghỉ hưu sớm đối với người đóng BHXH dài hạn. Cơ quan chức năng có thể nghiên cứu bổ sung cơ chế nghỉ hưu linh hoạt cho nhóm lao động đã có thời gian đóng BHXH dài, chẳng hạn từ 30 năm trở lên, nhưng chưa đến tuổi nghỉ hưu và gặp khó khăn trong việc tiếp tục làm việc.

Việc xem xét cần kết hợp các tiêu chí về độ tuổi, tính chất công việc, điều kiện lao động và khả năng duy trì việc làm. Đồng thời, cần có phương án tính mức lương hưu phù hợp với thời gian nghỉ trước tuổi, bảo đảm nguyên tắc đóng - hưởng và cân đối Quỹ BHXH.

Luật sư cũng đề xuất bổ sung cơ chế hỗ trợ giai đoạn chuyển tiếp. Với người đã có thời gian đóng BHXH dài nhưng bị mất việc, không còn khả năng tìm việc phù hợp, Nhà nước có thể nghiên cứu chính sách hỗ trợ thu nhập có thời hạn, hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện hoặc kết nối việc làm để họ duy trì quá trình tham gia bảo hiểm, tránh gián đoạn an sinh.

Tiếp đến là tăng cường truyền thông và tư vấn chính sách. Cần giúp người lao động phân biệt rõ các trường hợp hưởng lương hưu, nghỉ hữu trước tuổi, bảo lưu thời gian đóng và các lựa chọn tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch an sinh phù hợp.

Xem bản gốc tại đây