Dữ liệu mức sống tối thiểu cần tích hợp vào hệ thống an sinh xã hội đa tầng

Căn cứ quan trọng để đàm phán điều chỉnh lương

Điểm chính của đề án là nâng cao chất lượng số liệu phục vụ biên soạn mức sống tối thiểu của dân cư, đảm bảo từ năm 2026 số liệu mức sống tối thiểu của dân cư chia theo khu vực thành thị - nông thôn được công bố hằng năm.

Đề án cũng đặt mục tiêu xác định phương pháp tính và nguồn số liệu để biên soạn mức sống tối thiểu của người lao động. Từ năm 2028, số liệu mức sống tối thiểu của người lao động được công bố hằng năm.

Năm 2026, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế hoàn thành đánh giá chất lượng thông tin để biên soạn mức sống tối thiểu từ khảo sát mức sống dân cư. Đề án cũng nêu nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng phương pháp “trị giá các nhu cầu tối thiểu”. Theo đó, cơ quan chức năng sẽ xác định danh mục lương thực, thực phẩm, phi lương thực, thực phẩm tối thiểu và tiêu chí xác định khối lượng các mặt hàng trên trong mức sống tối thiểu của người lao động.

Ông Lê Đình Quảng - nguyên Phó Trưởng ban Chính sách pháp luật và Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) - nhận định, mức sống tối thiểu là căn cứ quan trọng để đàm phán điều chỉnh lương tối thiểu hằng năm cũng như hình thành mức lương này. Là thành viên tham gia Hội đồng Tiền lương quốc gia nhiều năm, ông Quảng phân tích, tiền lương tối thiểu là tiền lương đảm bảo mức sống tối thiểu của người lao động. Vì vậy, mức sống tối thiểu là yếu tố vô cùng quan trọng.

Ông nhắc lại, trong Nghị quyết 27 về cải cách chính sách tiền lương, Trung ương đã giao cơ quan có thẩm quyền công bố mức sống tối thiểu hằng năm giúp thành viên Hội đồng Tiền lương quốc gia thương lượng, đề xuất tiền lương tối thiểu. Vì vậy, từ năm 2018, phía Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nhiều lần đề xuất về việc công bố chỉ số này. Trong bối cảnh hiện nay chỉ số mức sống tối thiểu rất cần thiết với việc xây dựng chính sách tiền lương mới, để đảm bảo tính khoa học, giải quyết hài hòa lợi ích của các bên liên quan.

Hiện nay, việc xác định mức sống tối thiểu chủ yếu dựa trên phương thức khảo sát mức sống dân cư. Chỉ số này là tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó có việc xác định mức tiêu dùng các mặt hàng thiết yếu. Với bối cảnh này, ông Quảng đề nghị xác định mức sống tối thiểu căn cứ vào tình hình thực tiễn, khi nhu cầu lương thực, thực phẩm đang giảm đi trong khi nhu cầu phi lương thực ngày càng tăng lên.

Hoàn thiện phương pháp tính

TS Đoàn Văn Tình - Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực tại Học viện Hành chính và Quản trị công (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) - đánh giá, việc triển khai điều tra riêng chi tiêu của người lao động theo quyết định của Chính phủ không đơn thuần là một cuộc khảo sát thống kê mà còn là bước chuyển trong cách tiếp cận quản trị chính sách. Ông cho rằng, ý nghĩa của việc điều tra này thể hiện trên 3 phương diện: Đảm bảo tính đại diện và đặc thù của dữ liệu; tiếp cận chuẩn mực quốc tế thông qua phương pháp “Trị giá các nhu cầu tối thiểu” và góp phần minh bạch hóa quan hệ lao động.

Để dữ liệu mức sống tối thiểu thực sự trở thành cơ sở quan trọng cho cải cách tiền lương và chính sách lao động trong thời gian tới, TS Đoàn Văn Tình chia sẻ cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính hệ thống.

Trước hết, theo ông cần thể chế hóa việc xây dựng mức sống tối thiểu theo hướng phối hợp đa ngành, không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan thống kê mà cần sự tham gia của các bộ, ngành như: Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bộ Nội vụ, cùng sự phản biện chính sách từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Việc phối hợp này nhằm bảo đảm rổ hàng hóa và dịch vụ thiết yếu phản ánh đúng chuẩn dinh dưỡng cũng như nhu cầu sống của người dân trong bối cảnh hiện nay.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong thu thập, xử lý dữ liệu để bảo đảm thông tin “đúng, đủ, sạch và cập nhật”, qua đó giảm độ trễ dữ liệu và giúp các chính sách tiền lương phản ánh sát hơn biến động của thị trường lao động.

Dữ liệu mức sống tối thiểu cũng cần được tích hợp vào hệ thống an sinh xã hội đa tầng, làm căn cứ cho việc thiết kế không chỉ chính sách tiền lương mà cả các chính sách trợ giúp xã hội, nhà ở xã hội và bảo hiểm xã hội. Điều này sẽ góp phần xây dựng sàn an sinh xã hội quốc gia bao phủ rộng hơn.

Xem bản gốc tại đây