Có kỹ năng nhưng vẫn có nguy cơ mất việc

Kỹ năng cũ không còn là “lá chắn an toàn”

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh và sâu như hiện nay, lợi thế lao động có kỹ năng đang dần bị xói mòn. Thực tế cho thấy, không ít người lao động dù có tay nghề, kinh nghiệm lâu năm nhưng không kịp cập nhật yêu cầu mới của thị trường vẫn đối diện nguy cơ mất việc, thậm chí bị đào thải khỏi chuỗi giá trị lao động.

Chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi công nghệ, mà còn tái định nghĩa lại khái niệm “kỹ năng”. Nhiều kỹ năng từng được coi là cốt lõi trong sản xuất, dịch vụ nay không còn đủ để đáp ứng yêu cầu công việc mới. Tại nhiều doanh nghiệp, các vị trí kế toán, nhân sự, vận hành, marketing… đang được tái cấu trúc mạnh mẽ với sự hỗ trợ của phần mềm, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa.

Điều đáng nói là, không ít lao động trong nhóm này có thâm niên 10–15 năm, quen với quy trình thủ công, làm việc dựa trên kinh nghiệm tích lũy, nhưng lại chậm thích nghi với công nghệ mới. Khi doanh nghiệp triển khai phần mềm quản trị nhân sự hay ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu, những lao động không theo kịp lập tức trở thành “điểm nghẽn” trong bộ máy.

Bà Hà Thị Trang Anh - quản lý nhân sự cho một tập đoàn tại khu công nghiệp Bắc Thăng Long (Hà Nội) cho biết: “Chúng tôi không sa thải vì người lao động yếu mà vì kỹ năng của họ không còn phù hợp. Doanh nghiệp không thể quay lại cách làm cũ chỉ vì một bộ phận không chịu thay đổi”.

Theo bà Trang Anh, khác với làn sóng cắt giảm lao động phổ thông do tự động hóa, rủi ro của lao động có kỹ năng đến từ chính sự trì trệ trong học tập và cập nhật. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi theo chu kỳ rất ngắn, kỹ năng nếu không được làm mới liên tục sẽ nhanh chóng lỗi thời.

“Nhiều người lao động vẫn mang tâm lý “đã giỏi nghề thì không sợ thất nghiệp” hoặc tin rằng kinh nghiệm lâu năm sẽ bù đắp cho thiếu hụt công nghệ. Tuy nhiên, thực tế tuyển dụng hiện nay cho thấy, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên những ứng viên có khả năng học nhanh, thích nghi nhanh hơn là chỉ dựa vào số năm kinh nghiệm. Ở không ít doanh nghiệp, lao động trẻ với kỹ năng số tốt, tư duy dữ liệu, khả năng làm việc đa nền tảng đang dần thay thế lớp lao động có kinh nghiệm nhưng thiếu năng lực số. Điều này tạo ra nghịch lý: càng nhiều kinh nghiệm, nhưng cơ hội lại càng ít nếu không chịu thay đổi”, bà Trang Anh nhận định.

Chuyển đổi số đang “nâng chuẩn” kỹ năng lao động

Theo ông Phùng Thế Tùng – Giám đốc nhân sự Tập đoàn BBIM (phường Ba Đình, Hà Nội) chuyển đổi số không loại bỏ hoàn toàn con người nhưng đang nâng chuẩn kỹ năng ở hầu hết các vị trí. Lao động ngày nay không chỉ cần “biết làm”, mà còn phải “biết làm cùng công nghệ”.

Ông Tùng nhấn mạnh, những kỹ năng ngày càng được thị trường đòi hỏi bao gồm: khả năng sử dụng công cụ số, phân tích dữ liệu cơ bản, tư duy hệ thống, làm việc đa nhiệm và học tập suốt đời. Ngay cả trong các ngành sản xuất, lao động kỹ thuật cũng cần hiểu về tự động hóa, vận hành máy móc thông minh, đọc dữ liệu và phối hợp với hệ thống số hóa.

“Nếu không cập nhật, lao động có kỹ năng rất dễ rơi vào tình trạng “kỹ năng một chiều” – chỉ làm tốt một phần việc hẹp, trong khi thị trường lại cần những người có khả năng thích ứng linh hoạt”, ông Tùng nói.

Ông Lê Quang Trung – nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm cho rằng, nguy cơ mất việc của lao động có kỹ năng không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn phản ánh sự chuyển dịch sâu sắc của thị trường lao động.

Về phía doanh nghiệp, việc tái đào tạo nội bộ cần được xem là một chiến lược dài hạn, thay vì chỉ tuyển mới và đào thải lao động cũ. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư ngân sách cho các chương trình nâng cao kỹ năng số, đào tạo lại (reskilling) và nâng cấp kỹ năng (upskilling) cho người lao động hiện hữu.

Tuy nhiên, theo ông Trung, doanh nghiệp không thể làm thay hoàn toàn trách nhiệm của người lao động. Trong thị trường lao động mới, mỗi người buộc phải coi việc học tập là quá trình suốt đời. Việc chủ động học kỹ năng số, cập nhật xu hướng công việc, tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn, chứng chỉ chuyên sâu không còn là “lựa chọn”, mà là điều kiện để tồn tại.

“Chuyển đổi số là xu thế không thể đảo ngược. Với người lao động, kỹ năng không còn là “tài sản cố định” mà là dòng vốn phải liên tục tái đầu tư. Ai dừng lại, người đó có nguy cơ bị bỏ lại phía sau – ngay cả khi từng là lao động giỏi”, ông Lê Quang Trung nói.

Xem bản gốc tại đây