Thị trường lao động hướng tới bước ngoặt nhân lực số

Những con số “biết nói”

Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội ghi nhận, quý I/2026, nhóm ngành thương mại điện tử và dịch vụ logistics bùng nổ tuyển dụng, chiếm hơn 30% tổng chỉ tiêu. Ở chiều ngược lại, các ngành thâm dụng lao động truyền thống đang chứng kiến một đợt "thanh lọc" quy mô lớn đối với lao động trên 35 tuổi.

Trong khi đó, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ sang kinh tế xanh và dịch vụ cao cấp. Nhiều doanh nghiệp FDI săn lùng nhân sự chất lượng cao trong ngành bán dẫn và năng lượng tái tạo, với mức lương khởi điểm tăng 20% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo báo cáo mới nhất từ Cục Thống kê, tỉ lệ thất nghiệp chung của cả nước trong quý I/2026 duy trì ở mức 2,21%. Một trong những điểm nhức nhối nhất trong bức tranh lao động hiện nay là số phận của nhóm lao động trung niên.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, nhận định nhóm lao động từ 35-45 tuổi đang nằm trong "vùng xoáy" của sự đào thải kép.

"Khi các tiêu chuẩn “nhà máy xanh” và tự động hóa trở thành bắt buộc để doanh nghiệp giữ đơn hàng quốc tế, những lao động chậm thích nghi với kỹ năng số sẽ là đối tượng đầu tiên bị đưa vào diện cắt giảm" – bà Hương phân tích.

Một nghịch lý khác đang tồn tại trong thị trường lao động là tình trạng "thừa thầy thiếu thợ", nhưng là thợ chất lượng cao.

Ông Vũ Quang Thành – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội thông tin, kết quả khảo sát từ các phiên giao dịch việc làm cho thấy, nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học vẫn loay hoay tìm việc vì thiếu kỹ năng thực tế. Doanh nghiệp giờ đây không chỉ cần một cử nhân biết lý thuyết; họ cần những người biết vận hành AI để tối ưu hóa công việc, biết quản lý dự án linh hoạt và có tư duy giải quyết vấn đề phức tạp.

3 dự báo thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2026-2030

Ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm dự báo 3 kịch bản vĩ mô cho tương lai thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2026-2030.

Sự lên ngôi của nền kinh tế tạm thời (Gig Economy): Lao động tự do (Freelancer) và lao động trên các nền tảng số sẽ tăng trưởng phi mã. Đây là "van giảm áp" cho thất nghiệp nhưng cũng là thách thức lớn cho hệ thống an sinh xã hội khi lưới bảo hiểm chưa kịp bao phủ nhóm này.

Làn sóng "di cư ngược": Thay vì dồn về các đô thị lớn, một bộ phận lao động kỹ năng cao sẽ dịch chuyển về các tỉnh lẻ hoặc vùng ven – nơi có hạ tầng số phát triển và chi phí sinh hoạt thấp hơn. Xu hướng làm việc từ xa (Remote work) vẫn sẽ là một phần tất yếu của thị trường.

Tái cấu trúc giáo dục nghề nghiệp: Hệ thống giáo dục sẽ chuyển từ đào tạo dài hạn sang các khóa đào tạo "ngách", ngắn hạn và liên tục. Tấm bằng đại học sẽ không còn là "thẻ bài" vĩnh viễn, thay vào đó là yêu cầu "học tập suốt đời".

Để bức tranh lao động có sự chuyển biến tích cực, bà Lan Hương đề xuất nhóm chính sách thiết thực hướng tới người lao động. Trong đó, cấp bách nhất là xây dựng sàn giao dịch việc làm quốc gia dựa trên dữ liệu "sống" và "sạch", kết nối liên thông từ Trung ương đến địa phương để xóa bỏ tình trạng thừa - thiếu lao động cục bộ.

Tiếp theo, phải cải cách bảo hiểm thất nghiệp theo hướng Quỹ bảo hiểm thất nghiệp không nên chỉ là nơi chi trả trợ cấp, mà phải trở thành "Quỹ đào tạo lại".

Cuối cùng, phải xây dựng chiến lược nhân lực chất lượng cao theo hướng tập trung vào các ngành công nghệ lõi.

Xem bản gốc tại đây