Sửa Luật BHXH, tăng trách nhiệm bảo vệ người thụ hưởng

“Trải nghiệm” đáng nhớ giữa trời nắng nóng

Bà P.T.M.T (Hà Nội) chia sẻ, nhiều người hưởng lương hưu tuổi cao, sức yếu, mắc bệnh mạn tính, không thể tự làm thủ tục nên phải ủy quyền cho người thân nhận thay. Tuy nhiên, cứ sau 12 tháng, gia đình lại phải mất thời gian, công sức làm lại giấy ủy quyền dù hoàn cảnh không thay đổi.

Bản thân bà M.T. từng vất vả đưa mẹ già, sức khỏe yếu đến cơ quan chức năng để làm lại giấy ủy quyền nhận lương hưu. Mẹ bà là cụ P.T.V (sinh năm 1939, trú tại khu tập thể Quỳnh Mai, Hà Nội), tuổi cao, sức yếu, từng phẫu thuật cột sống, bị lẫn nhẹ, không thể tự chăm sóc nên phải nhờ con cháu trông nom.

Trước đây, bà M.T. được mẹ ủy quyền nhận lương hưu bằng tiền mặt, sau đó qua tài khoản cá nhân. Khi được thông báo phải làm lại giấy ủy quyền trước ngày 1.7.2026 để tránh chậm nhận lương hưu, gia đình đăng ký hỗ trợ làm thủ tục tại nhà qua tổ dân phố nhưng không được đáp ứng như mong đợi.

Ngày 4.6.2026, gia đình phải nhờ hàng xóm hỗ trợ đưa cụ V. đến cơ quan chức năng làm thủ tục. “Giữa trời nắng nóng, gia đình phải mượn xe lăn, nhờ 4 người khiêng mẹ tôi xuống cầu thang chật hẹp, đưa lên taxi đến Trung tâm Dịch vụ Hành chính công tại 39 Lê Thanh Nghị để làm giấy ủy quyền” - bà M.T. kể.

Cùng chung hoàn cảnh, ông Đặng Thanh Lâm (tên nhân vật đã được thay đổi) hiện được ủy quyền nhận lương hưu thay bố do bố ông bị tai biến. Theo ông L., việc phải làm lại giấy ủy quyền sau mỗi 12 tháng gây bất tiện cho những gia đình có người thân bị bệnh nặng hoặc không thể tự đi lại. Mỗi lần giấy ủy quyền hết hạn, người được ủy quyền lại phải dành thời gian tìm hiểu thủ tục, chuẩn bị giấy tờ và sắp xếp việc đi lại để hoàn thiện hồ sơ.

“Bố tôi bị tai biến, đi lại khó khăn nên tôi nhận lương hưu thay. Mỗi lần giấy ủy quyền hết hạn lại phải làm thủ tục mới. Nếu bỏ giới hạn 12 tháng, gia đình sẽ tiết kiệm thời gian, công sức” - ông L. chia sẻ.

Đề xuất bỏ quy định giới hạn 12 tháng, giảm thủ tục, gỡ vướng mắc

Câu chuyện của gia đình cụ V. hay ông L. cho thấy việc làm lại giấy ủy quyền định kỳ gây nhiều khó khăn cho người cao tuổi, sức khỏe yếu, khiến gia đình tốn thời gian, công sức và phát sinh chi phí. Theo bà M.T. và ông L., việc bỏ giới hạn 12 tháng sẽ giảm gánh nặng thủ tục cho người cao tuổi, giúp người thân chủ động nhận lương hưu và có thêm thời gian chăm sóc người bệnh.

Hiện nay, Điểm d Khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024 quy định văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập việc ủy quyền; đồng thời phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.

Thấu hiểu bất cập này, Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi đề xuất sửa đổi Điểm d Khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024 theo hướng đơn giản hóa thủ tục ủy quyền. Theo Phương án 1, người tham gia và người thụ hưởng chế độ BHXH được ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện các công việc về BHXH theo quy định của pháp luật dân sự. Đáng chú ý, dự thảo không còn quy định riêng về thời hạn tối đa 12 tháng đối với văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác.

Nâng cao trách nhiệm giải quyết chế độ

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) được thảo luận với nhiều đề xuất liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH.

Theo dự thảo Chính phủ trình Quốc hội, cơ quan soạn thảo đề xuất bãi bỏ 25 điều của Luật BHXH năm 2024, đồng thời giao Chính phủ quy định hồ sơ, thủ tục tham gia, hưởng các chế độ BHXH. Việc thay thế, cắt giảm thành phần hồ sơ sẽ căn cứ vào khả năng khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Dự thảo cũng đề xuất sổ BHXH được cấp bằng bản điện tử (người tham gia vẫn được cấp sổ giấy khi có yêu cầu, với giá trị pháp lý tương đương). Cùng với cải cách thủ tục, dự thảo bổ sung trách nhiệm bồi thường khi cơ quan BHXH hoặc người sử dụng lao động giải quyết hưởng chế độ chậm so với thời hạn quy định, gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thụ hưởng (trừ trường hợp do lỗi của người thụ hưởng).

Bên cạnh cải cách thủ tục, dự thảo Luật BHXH sửa đổi đề xuất hoàn thiện quy định về mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với những nhóm lao động có hình thức làm việc mới, song chưa xác định cụ thể thời điểm áp dụng. Góp ý về nội dung này, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Hà (Đoàn Quảng Trị) đề nghị làm rõ các tiêu chí xác định đối tượng, trách nhiệm đóng BHXH và điều kiện triển khai nhằm bảo đảm tính khả thi.

Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) đồng tình với việc đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục nhưng đề nghị không chuyển những nội dung gắn trực tiếp với quyền của người dân ra khỏi Luật. Theo đại biểu, thời hạn giải quyết, thời điểm phát sinh quyền hưởng và trách nhiệm khi giải quyết chậm cần được quy định ở mức cần thiết: “Có thể giảm giấy tờ nhưng không nên giảm bảo đảm pháp lý cho người hưởng BHXH.” Đại biểu Tạ Thị Yên cũng đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp đối với những trường hợp phát sinh trước khi Luật có hiệu lực nhằm tránh khoảng trống pháp lý.

Đại biểu Quốc hội Tô Huy Vũ (Đoàn Hà Nội) cho rằng các nội dung xác lập quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của người tham gia BHXH cần được giữ trong Luật; những quy định thuần túy về hồ sơ, trình tự, thủ tục có thể giao Chính phủ quy định.

Đại biểu Tô Huy Vũ dẫn trường hợp quy định về thay đổi hình thức nhận hoặc nơi nhận lương hưu, trợ cấp mới dừng ở việc ghi nhận nguyện vọng của người hưởng, chưa xác định rõ quyền được thay đổi và cách thức giải quyết. Về quy định chuyển tiếp, đại biểu đề xuất hồ sơ đã nộp trước ngày 1.3.2027 tiếp tục được giải quyết theo hồ sơ, thời hạn của Luật BHXH năm 2024, trừ trường hợp quy định mới có lợi hơn cho người tham gia, người thụ hưởng.

Xem bản gốc tại đây