Làm rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Chủ trì Hội nghị có ông Cao Xuân Thạo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; GS.TS Trần Ngọc Đường, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật được Quốc hội khóa XIII thông qua tại Kỳ họp thứ 3 vào ngày 20.6.2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1.1.2013. Sau 13 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, các ngành, các cấp từ Trung ương đến cơ sở; đạt được một số kết quả như việc tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật ngày càng được chú trọng, dần đi vào nền nếp, huy động toàn xã hội tham gia, qua đó đưa chính sách, pháp luật đi vào đời sống thực tiễn. Tuy nhiên, qua tổng kết cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật còn một số hạn chế, bất cập.

Chính vì vậy, việc xây dựng dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) được triển khai theo quy trình sửa đổi toàn diện, trên cơ sở tổng kết thi hành luật năm 2012, rà soát các chủ trương của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế có liên quan. Chính phủ đã thông qua 6 chính sách của dự án luật tại Nghị quyết số 128/NQ-CP ngày 14/5/2026.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 49 điều, tăng 8 điều so với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Nội dung sửa đổi tập trung vào việc hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của công dân trong tiếp cận pháp luật; xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đổi mới các hình thức phổ biến pháp luật phù hợp với môi trường số và thực tiễn triển khai hiện nay.

Nêu ý kiến tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, một trong những quan điểm chủ trương, định hướng mới của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Thực tiễn cho thấy rằng người dân không thiếu văn bản quy phạm pháp luật, mà thiếu kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống. Trong khi đó, Điều 11 của dự thảo Luật quy định về nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật vẫn chủ yếu là liệt kê các loại văn bản. Vì thế, cần phải sửa đổi, bổ sung Điều 11 theo hướng nội dung giáo dục pháp luật còn bao gồm giáo dục kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống.

TS. Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, các quy định trong Dự thảo đã tạo ra khung pháp lý cơ bản tốt hơn so với luật cũ, nhưng chưa đủ để phát huy đầy đủ và toàn diện vai trò của MTTQ và các tổ chức thành viên trong tình hình mới. Các quy định vẫn mang nặng tính "khuyến khích", "phối hợp" thụ động hơn là trao quyền và xác lập vị thế chủ động cho Mặt trận. Để đưa luật vào cuộc sống hiệu quả, cần chuyển dịch từ tư duy “quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật” sang tư duy “huy động xã hội, trong đó Mặt trận làm nòng cốt có sự hỗ trợ của Nhà nước”.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 được xây dựng trong bối cảnh Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong hầu hết các hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật, vì vậy, nhiều quy định mang đậm tính quản lý hành chính. Trong điều kiện hiện nay, khi chủ trương của Đảng là: xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển; tinh gọn bộ máy; đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công; phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam, các tổ chức xã hội; phát huy dân chủ, nâng cao năng lực tự quản của cộng đồng, việc sửa đổi Luật theo hướng chuyển từ mô hình "Nhà nước làm là chính" sang mô hình "Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, xã hội tham gia rộng rãi" là hoàn toàn hợp lý.

“Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong hoạch định chính sách, bảo đảm nguồn lực, kiểm tra và định hướng nội dung; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia và cộng đồng giữ vai trò trực tiếp tham gia, tổ chức thực hiện nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật; từng bước chuyển từ mô hình phổ biến giáo dục pháp luật chủ yếu do cơ quan nhà nước thực hiện sang mô hình xã hội hóa rộng rãi, đa chủ thể tham gia, lấy người dân làm trung tâm và hiệu quả tiếp cận pháp luật làm thước đo. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, tinh gọn bộ máy, phát huy dân chủ xã hội và huy động sức mạnh của toàn xã hội trong nâng cao ý thức pháp luật của người dân trong giai đoạn hiện nay”, Giáo sư Phan Trung Lý kiến nghị.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo nhấn mạnh, sau 13 năm thực hiện Luật phổ biến, giáo dục pháp luật đã đạt được nhiều kết quả, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của Nhân dân; phát huy vai trò của các cơ quan, tổ chức, trong đó có Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền đơn thuần mà còn gắn chặt với việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong xã hội.

Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo cho rằng, trước yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và yêu cầu thực tiễn, dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật sửa đổi lần này có ý nghĩa quan trọng, nhằm kịp thời thể chế các chủ trương, định hướng đổi mới của Đảng về công tác phổ biến giáo dục pháp luật; khắc phục những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; góp phần đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác truyền thông, phổ biến chính sách; cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm tính dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ thực hiện và phù hợp với từng nhóm đối tượng; đồng thời, xác định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Từ ý kiến góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Cao Xuân Thạo khẳng định, UBTƯ MTTQ Việt Nam sẽ tiếp thu nghiêm túc, trách nhiệm; đồng thời đề nghị Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội Cơ quan UBTƯ MTTQ Việt Nam sớm chuẩn bị báo cáo phản biện, kịp thời gửi tới Bộ Tư pháp, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Xem bản gốc tại đây