Bấp bênh lao động nhập cư

Lực lượng lao động quan trọng của đô thị

3 năm nay, anh Đàm Văn Tú, sinh năm 2003, quê tại xã Thịnh Minh (tỉnh Phú Thọ) cùng 1 nhóm hơn chục anh em, bạn bè, họ hàng xuống Hà Nội làm việc cho người chú họ làm cai thầu xây dựng.

Anh Tú cho hay, tốt nghiệp cấp 3, không đỗ đại học nên anh ở nhà phụ giúp bố mẹ làm ruộng và làm việc lặt vặt quanh xã. “Ai thuê gì tôi cũng làm, từ phu hồ, trồng rừng, phụ quán ăn… Tuy nhiên, thu nhập rất bấp bênh, thậm chí tháng có tháng không”, anh Tú nói.

3 năm đi làm ở Hà Nội, anh Tú theo chú họ qua hàng chục công trình xây dựng, sống cảnh cơm đường cháo chợ. Thu nhập mỗi tháng khoảng 12 triệu đồng, anh Tú căn cơ cân đối tiền ăn tiêu, sinh hoạt và gửi về cho gia đình khoảng 4 triệu đồng/tháng.

Dù thu nhập tăng so với ở quê, nhưng điều khiến anh Tú trăn trở nhất là anh chỉ là lao động tự do, giao kết miệng chứ không có bất cứ quyền lợi gì về bảo hiểm xã hội. Nếu xảy ra tai nạn, ốm đau, phần thu nhập tăng thêm chắc chắn không đủ chi phí thuốc men. Chưa kể, giá cả sinh hoạt ở Hà Nội so với quê anh quá cao, để tiết kiệm chút tiền gửi về quê, anh rất “đau đầu”.

“Tôi nhận thức mình là lao động phổ thông thì không đòi hỏi được nhiều, nhưng bây giờ còn sức khỏe thì còn làm những công việc này. Khi yếu đi, có tuổi hơn, chắc chắn phải tính con đường khác. Thậm chí về quê mưu sinh”, anh Tú nói.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội nhận định, quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp trong nhiều năm qua đã thu hút một lượng lớn lao động từ các địa phương về các thành phố lớn tìm kiếm việc làm. Lực lượng lao động nhập cư đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành nghề như sản xuất, xây dựng, dịch vụ, vận tải hay bán lẻ.

“Tại các đô thị lớn, lao động nhập cư hiện diện trong hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế. Từ các khu công nghiệp, công trường xây dựng đến chợ đầu mối, quán ăn, cửa hàng dịch vụ, lực lượng lao động này góp phần duy trì hoạt động của nhiều ngành nghề. Đối với nhiều người lao động ở khu vực nông thôn, di cư ra thành phố là cơ hội để cải thiện thu nhập và thay đổi cuộc sống. So với làm nông nghiệp, việc làm tại đô thị thường mang lại mức thu nhập cao hơn, giúp họ có thể gửi tiền về hỗ trợ gia đình”, bà Hương chia sẻ.

Tuy nhiên, cũng theo bà Hương, phần lớn lao động nhập cư làm việc trong các ngành nghề có yêu cầu kỹ năng thấp hoặc trung bình. Công việc chủ yếu là công nhân sản xuất, lao động xây dựng, bán hàng, giúp việc gia đình, giao hàng hoặc các dịch vụ nhỏ lẻ. Đây cũng là những công việc dễ bị ảnh hưởng khi thị trường lao động biến động.

Việc làm thiếu ổn định

Ông Lê Quang Minh – Giám đốc Công ty TNHH Vận tải Bình Minh (phường Hà Đông, Hà Nội) cho rằng, một trong những khó khăn lớn của lao động nhập cư là tính ổn định của việc làm. Không ít người làm việc theo hợp đồng ngắn hạn hoặc làm việc tự do, phụ thuộc vào nhu cầu của thị trường và doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp cắt giảm sản xuất hoặc công trình tạm dừng, người lao động có thể mất việc ngay lập tức.

Tại công ty của ông Minh, bộ phận lái xe, phụ xe có tới 70% là lao động nhập cư. Dù thu nhập đủ đảm bảo mức sống ở Hà Nội nhưng ông Minh vẫn đau đầu vì sự biến động của nhóm lao động này.

“Những nhân sự gắn bó trên 3 năm chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại biến động liên tục. Thậm chí có người vào làm, lấy lương được 1 tháng xong nghỉ luôn. Chúng tôi có ký hợp đồng lao động, đảm bảo quyền lợi tối thiểu nhưng bản thân lao động sau khi làm 1 thời gian lại thích những công việc tự do như chạy xe công nghệ, giao hàng…”, ông Minh cho hay.

Theo bà Nguyễn Quỳnh Anh – Giám đốc Nhân sự Tập đoàn Phú Thành (phường Ba Đình, Hà Nội), lao động nhập cư là một bộ phận quan trọng của thị trường lao động đô thị, vì vậy cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để đảm bảo quyền lợi và nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.

“Nên mở rộng cơ hội việc làm ổn định thông qua việc phát triển các ngành nghề có giá trị gia tăng cao và nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động. Các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cần được thiết kế linh hoạt hơn để phù hợp với cả lao động chính thức và lao động phi chính thức. Ngoài ra, các địa phương có đông lao động nhập cư cũng cần quan tâm hơn đến điều kiện sống của nhóm này thông qua việc phát triển nhà ở xã hội, các dịch vụ công cộng thiết yếu…”, bà Quỳnh Anh nêu quan điểm.

Xem bản gốc tại đây