Tại Hà Nội, lao động nữ có xu hướng tập trung đông hơn trong nhóm việc làm khu vực phi chính thức, thu nhập thấp và bấp bênh nhất, như giúp việc gia đình, bán hàng rong, lao động phụ trong các hộ kinh doanh... Ảnh: Anh Thư

Nhiều lao động có việc làm nhưng vẫn chật vật

Quỳnh Chi (báo lao động) 05/11/2025 08:31 (GMT+7)

Lao động có việc làm nhưng vẫn nghèo cho thấy nghịch lý của thị trường lao động và khoảng cách rất lớn giữa “có việc làm” và “có một cuộc sống đảm bảo”.

Theo báo cáo Thực trạng và xu hướng của việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp gắn với công tác giải quyết việc làm do Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội mới ban hành, thị trường việc làm Hà Nội hiện tồn tại nhiều thực trạng ở nhóm việc làm dễ bị tổn thương.

Nếu lao động phi chính thức là một khái niệm rộng, thì “việc làm dễ bị tổn thương” (bao gồm lao động tự làm và lao động gia đình) chính là tầng lõi, phản ánh mức độ tự chủ nhưng cũng đầy rủi ro nhất.

Theo khảo sát của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong các năm 2021, 2023 và 2024, tỉ lệ việc làm dễ bị tổn thương duy trì ở mức rất cao và ổn định, khoảng 1/3 tổng lực lượng lao động. Con số 1,44 triệu người có việc làm dễ bị tổn thương, chiếm 35,1% thị trường lao động vào năm 2024 cho thấy quy mô khổng lồ của tầng lớp lao động phải “tự thân vận động”. Họ là những chủ cửa hàng nhỏ, người bán hàng rong, nông dân tự sản tự tiêu, người làm nghề tự do...

Đối tượng này có thể vừa là giám đốc, vừa là nhân viên của chính mình, phải tự gánh chịu 100% rủi ro của thị trường mà không có bất kỳ một cơ chế bảo vệ nào. Sự ổn định ở mức cao của nhóm này cho thấy, dù kinh tế có tăng trưởng, một bộ phận rất lớn người dân vẫn dựa vào các mô hình kinh tế tự chủ, quy mô nhỏ để mưu sinh.

Khảo sát của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cũng cho thấy, giai đoạn 2021-2024, lao động “làm việc nghèo” có xu hướng giảm chậm nhưng bền vững. Nhìn chung, xu hướng của chỉ số này là tích cực. Tỉ lệ “làm việc nghèo” đã giảm dần từ 11,8% (năm 2021) xuống còn 9,6% (năm 2024).

Đây là một thành quả đáng ghi nhận, cho thấy các nỗ lực cải thiện tiền lương, nâng cao năng suất và các chính sách an sinh xã hội đã có những tác động nhất định, giúp một bộ phận lao động thoát khỏi cảnh nghèo đói dù vẫn đang làm việc.

Tuy nhiên, tốc độ giảm còn chậm và với quy mô gần 400.000 người vẫn là một con số nhức nhối, cho thấy chất lượng của một bộ phận lớn việc làm (chủ yếu trong khu vực phi chính thức và nông nghiệp) còn rất thấp.

Một điểm đáng lưu ý trong giai đoạn này là sự chênh lệch đáng kể về giới trong nhóm lao động này. Trong suốt cả giai đoạn 2021 - 2024, tỷ lệ lao động nữ “làm việc nghèo” luôn cao hơn gấp đôi so với lao động nam. Cụ thể vào năm 2024, tỉ lệ này ở nữ giới là 13,3%, trong khi ở nam giới chỉ là 6%.

Sự bất bình đẳng mà lao động nữ đang phải đối mặt đang trở nên ngày càng rõ nét. Lao động nữ có xu hướng tập trung đông hơn trong các công việc thuộc khu vực phi chính thức có thu nhập thấp và bấp bênh nhất, như giúp việc gia đình, bán hàng rong, lao động phụ trong các hộ kinh doanh gia đình và các công việc gia công giản đơn.

Ngoài ra, gánh nặng chăm sóc gia đình và con cái (công việc không được trả lương) thường đặt lên vai phụ nữ, khiến họ có ít thời gian và cơ hội hơn để tham gia vào các công việc chính thức, toàn thời gian, có thu nhập cao và ổn định hơn.

“Sự chênh lệch này cho thấy, để giải quyết vấn đề “làm việc nghèo”, các chính sách không chỉ cần tập trung vào việc tạo việc làm nói chung, mà phải có những can thiệp mang tính giới, nhắm đến việc nâng cao năng lực, cơ hội và cải thiện điều kiện làm việc cho lao động nữ, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và phi chính thức”, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội nhận định.

Xem bản gốc tại đây