Tự động hóa và dòng vốn đầu tư tái định hình thị trường lao động

Thị trường lao động dịch chuyển theo chiều sâu

Thay vì chạy theo xu hướng mở rộng tuyển dụng bằng mọi giá, nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn con đường khó khi chủ động đầu tư công nghệ, tái cấu trúc lực lượng lao động và nâng cấp kỹ năng cho nhân sự hiện hữu.

Bà Bùi Yến Chi - đại diện Công ty TNHH Horn Việt Nam (An Dương, Hải Phòng) - cho biết, trong vòng 5 năm trở lại đây, nhà máy từng sử dụng khoảng 3.500 công nhân, nhưng hiện nay, với cùng mức sản lượng, doanh nghiệp chỉ cần từ 1.500 - 2.000 lao động. Nguyên nhân là nhiều công đoạn thủ công đã được thay thế bằng máy móc tự động, giúp giảm phụ thuộc vào lao động phổ thông.

“Thực tế cho thấy, khi tự động hóa được đẩy mạnh, sản lượng và đơn hàng không giảm mà còn tăng, quy mô mở rộng theo chiều sâu thay vì chỉ gia tăng số lượng lao động” - bà Chi nêu rõ.

Hiện tỉ lệ tự động hóa tại doanh nghiệp này đạt khoảng 30-50% và dự kiến tăng lên 60-70% vào năm 2026.

“Nhu cầu nhân lực vẫn tăng khoảng 30-40%, nhưng là nhu cầu mới: Kỹ thuật viên có tay nghề, biết vận hành máy và có khả năng sử dụng 2 ngoại ngữ” - bà Chi cho hay.

Năm 2025 khép lại với đà phục hồi của thị trường lao động. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực vẫn ở mức thấp so với nhiều nước trong khu vực, tình trạng mất cân đối cung - cầu diễn ra phổ biến, đòi hỏi những giải pháp toàn diện để phát triển bền vững hơn trong năm 2026.

Thống kê của Bộ Nội vụ, năm 2025, lực lượng lao động đạt khoảng 53,2 triệu người. Tỉ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 2,22% (giảm 0,03% so với năm trước); tỉ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 1,65% (giảm 0,34 điểm % so với cùng kỳ năm trước).

Bức tranh việc làm khả quan

Trao đổi với Lao Động, TS Nguyễn Quốc Việt - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) - cho biết, nhìn từ phía tổng cầu, dòng vốn đầu tư toàn xã hội tăng trưởng tích cực, nổi bật là vốn đầu tư tư nhân. Nếu trước đây doanh nghiệp tư nhân chủ yếu tập trung vào dịch vụ, bất động sản, du lịch, bán lẻ hay nông sản, 5 năm sau đã chứng kiến sự chuyển dịch rõ nét sang các lĩnh vực trọng yếu như xây dựng hạ tầng, công nghiệp chế tạo, thép, cơ khí, ôtô, chế tạo máy.

Xu hướng chuyển dịch cơ cấu sẽ kéo theo nhu cầu tuyển dụng lớn đối với lực lượng lao động có trình độ, tay nghề và kỹ năng cao, đồng thời tương thích với sự dịch chuyển của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam trong những năm gần đây.

Tổng vốn FDI đăng ký của Việt Nam năm 2025 vượt ngưỡng 38 tỉ USD, vốn thực hiện đạt mức cao nhất trong 5 năm, trong khi kim ngạch xuất nhập khẩu tiến sát mốc 930 tỉ USD, phản ánh sức bật của khu vực sản xuất - xuất khẩu và vai trò ngày càng rõ nét của FDI đối với tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế.

“Sự cộng hưởng giữa các dự án lớn của doanh nghiệp tư nhân trong nước, việc mở rộng sản xuất của khu vực FDI và quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ cao vào Việt Nam đã tạo ra một bức tranh việc làm khả quan, đặc biệt là lao động có tay nghề, có trình độ trong các lĩnh vực như chế tạo máy, điện tử, cơ khí chính xác, điện tử viễn thông, công nghệ thông tin” - ông Việt phân tích.

Theo ông Việt, quá trình chuyển đổi số và phát triển thương mại điện tử, logistics cũng mở ra nhiều cơ hội việc làm mới. Những lao động được đào tạo trong các lĩnh vực kinh tế số, truyền thông số, thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội được dự báo sẽ có triển vọng việc làm khả quan.

Xem bản gốc tại đây