Freelancer - lao động tự do hay thất nghiệp trá hình

Theo khảo sát của Công ty Anphabe, ngày càng nhiều người trẻ Việt Nam và thế giới chọn freelancer để theo đuổi “tự do”. Nhưng đằng sau viễn cảnh lung linh ấy là không ít thất vọng, thậm chí “thất nghiệp trá hình”.

Những năm gần đây, cụm từ freelancer (người làm việc tự do) không còn xa lạ. Người trẻ ngày càng thích thú với viễn cảnh thoát khỏi văn phòng, không còn sếp giám sát, tự chọn giờ làm việc và không gian làm việc. Vì những lý do đầy hứa hẹn đó, nhiều người cho rằng làm freelancer sẽ được tự do, sáng tạo, linh hoạt và sống đúng với “đam mê” của mình.

Khảo sát gần đây của Anphabe cho thấy 57% người đi làm tại Việt Nam đã từng hoặc đang tham gia nền kinh tế gig – tức họ vừa có công việc chính, vừa làm thêm dự án tự do để tăng thu nhập và thử nghiệm con đường mới. Nhiều người đặt mục tiêu chỉ cần đủ điều kiện sẽ thoát ra khỏi 8 tiếng văn phòng để sống đời tự do.

Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Việt Nam. Anphabe cho hay, toàn cầu có khoảng 1,57 tỉ người đang làm việc tự do dưới hình thức nào đó (DemandSage, 2025). 38% lực lượng lao động tại Mỹ đã từng làm freelance trong năm 2023, đóng góp tới 1,27 nghìn tỉ USD cho nền kinh tế (Upwork, 2023).

Quy mô gig economy toàn cầu năm 2025 ước tính 582 tỉ USD, dự báo sẽ tăng lên 2.178 tỉ USD vào năm 2034 với tốc độ tăng trưởng hàng năm trên 15% (Business Research Insights, 2025).

Anphabe cho rằng “giấc mơ tự do” không chỉ là trào lưu mà đã trở thành một xu hướng kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, Công ty Anphabe cũng chỉ ra mặt trái của “tự do” – khi ảo tưởng biến thành “thất nghiệp trá hình”. Thực tế thường không lung linh như trên mạng xã hội, sau vài tháng bước vào con đường freelancer, nhiều bạn trẻ nhận ra những “mặt trái”.

Trước hết, không deadline khiến lao động dễ sinh lười. Khi không có sếp giám sát hay KPI, rất nhiều người mất đi động lực, rơi vào trì hoãn.

Không định hướng, dễ lạc lối: Freelancer đồng nghĩa với việc phải tự thiết kế công việc. Thiếu khách hàng, thiếu dự án đồng nghĩa với việc… chẳng ai giao việc để làm.

Không thu nhập ổn định, dễ nản lòng: Chỉ sau 2-3 tháng, nhiều người trẻ hoang mang vì thu nhập bấp bênh, không đủ chi trả chi phí sinh hoạt.

Thời điểm đó, nhiều người nhận ra “tự do” mà mình đang theo đuổi không khác gì… thất nghiệp trá hình.

Theo khảo sát quốc tế, còn có những thách thức phổ biến: Gig workers thường đối diện với thiếu phúc lợi xã hội, không bảo hiểm, không nghỉ ốm, không hưu trí (AP News, 2024). Họ cũng phải cạnh tranh với freelancer toàn cầu, đặc biệt từ những thị trường có chi phí nhân công thấp.

Xem bản gốc tại đây