Đề xuất tăng lương cơ sở, thêm động lực khu vực công

Đòn bẩy cho hệ thống công

Cách đây 2 năm, Quỳnh Anh - sinh viên tốt nghiệp loại giỏi - quyết định từ bỏ công việc ở một công ty tư nhân để thi tuyển, trở thành một công chức ngành thuế. Quỳnh Anh nói, đây là ước mơ của cô từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, thế nhưng, đồng lương công chức lại là điều khiến cô băn khoăn hơn cả.

“Lương của em hơn 8 triệu đồng/tháng - Quỳnh Anh nói - khoản tiền ấy để sống tại Hà Nội rất khó khăn. Em đang thuê trọ, cũng mất hơn 3 triệu đồng/tháng rồi nên lúc nào cũng phải loay hoay, nhiều khi phải xin tài trợ từ gia đình. Bây giờ nghe tin lương cơ sở tăng, em cũng thấy đỡ hơn một chút”.

Câu chuyện của Quỳnh Anh phản ánh một thực tế chung. Lương cơ sở, hiện đang ở mức 2,34 triệu đồng/tháng là nền tảng để tính toán hàng loạt khoản thu nhập và chế độ khác trong khu vực công. Tuy nhiên, mức này vẫn còn thấp so với mặt bằng chung của thị trường lao động.

Theo Bộ Nội vụ, lương cơ sở hiện chỉ bằng khoảng 56,12% mức lương tối thiểu vùng bình quân của khu vực doanh nghiệp. Điều đó đồng nghĩa với việc thu nhập của khu vực công đang có độ “vênh” đáng kể so với khu vực tư.

Ở chiều ngược lại, anh Trần Văn Minh, một kỹ sư công tác tại một đơn vị sự nghiệp công lập ở TPHCM, cho biết, nhiều đồng nghiệp của anh đã chuyển sang doanh nghiệp tư nhân trong vài năm gần đây.

“Cùng một vị trí, ngoài kia họ trả gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi. Nếu chỉ nhìn vào thu nhập, rất khó giữ người” - anh nói. Với anh Minh, việc tăng lương cơ sở là tín hiệu tích cực, dù chưa đủ để tạo ra sự cạnh tranh thực sự.

Không chỉ tác động đến thu nhập, việc điều chỉnh lương cơ sở còn mang ý nghĩa lớn hơn về mặt động lực làm việc. Trong hệ thống công vụ, nơi mà áp lực công việc ngày càng lớn nhưng thu nhập còn hạn chế, tiền lương trở thành yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tinh thần và hiệu suất lao động.

Dự thảo của Bộ Nội vụ cũng nhấn mạnh, việc tăng lương cơ sở sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác và đạo đức công vụ. Điều này cho thấy tiền lương không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là một công cụ quản trị. Khi thu nhập được cải thiện, người lao động có thêm động lực để gắn bó, cống hiến và hạn chế những hành vi tiêu cực phát sinh từ áp lực tài chính.

Tuy nhiên, câu chuyện tăng lương không thể tách rời bối cảnh kinh tế vĩ mô. Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh lương cơ sở cần dựa trên nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là chỉ số giá tiêu dùng và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Nếu giá cả tăng mà lương không tăng tương ứng, thu nhập thực tế của người lao động sẽ giảm. Ngược lại, nếu nền kinh tế tăng trưởng, người lao động cũng cần được hưởng một phần thành quả đó.

Trao đổi với Lao Động, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nay là Bộ Nội vụ) - cho rằng, tiền lương khu vực công có đặc thù khác với lương tối thiểu trên thị trường.

Lương tối thiểu thị trường thường áp dụng cho lao động giản đơn, trong khi tiền lương khu vực công chủ yếu dành cho lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật. Vì vậy, việc xác định mức lương cơ sở cần phản ánh đặc điểm của nguồn nhân lực khu vực công.

“Chẳng hạn, nếu lao động trình độ đại học trên thị trường hiện nay có mức lương trung bình khoảng 10 triệu đồng/tháng thì tiền lương khu vực công cũng cần được thiết kế ở mức tương xứng để tránh tình trạng chảy máu chất xám” - bà Hương nói.

“Về nguyên tắc, mức tăng lương cơ sở tối thiểu nên bằng tốc độ tăng GDP cộng với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để bảo toàn giá trị tiền lương” - bà Lan Hương đề xuất.

Thực tế, việc tăng lương cơ sở lần này không chỉ ảnh hưởng đến cán bộ, công chức, viên chức, mà còn lan tỏa đến nhiều nhóm đối tượng khác. Các khoản trợ cấp xã hội, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội... cũng sẽ được điều chỉnh theo. Điều đó đồng nghĩa với việc hàng triệu người, đặc biệt là các nhóm yếu thế, có cơ hội cải thiện thu nhập.

Thách thức

Đối với việc tăng lương, bài toán ngân sách luôn là thách thức lớn. Khi lương cơ sở tăng, tổng chi ngân sách cho tiền lương và các khoản liên quan cũng tăng theo. Điều này đòi hỏi sự cân đối kỹ lưỡng, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế.

Một chuyên gia kinh tế cho hay, nếu chỉ tăng lương mà không đi kèm với cải cách bộ máy, tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả làm việc, thì tác động của chính sách sẽ bị hạn chế.

“Tăng lương là cần thiết, nhưng phải đi cùng với cải cách để bảo đảm hiệu quả lâu dài” - vị này nhận định.

Nhìn rộng hơn, việc đề xuất nâng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng từ năm 2026 có thể coi là một bước đi tiếp theo trong lộ trình cải cách tiền lương. Đây không phải là giải pháp duy nhất, nhưng là nền tảng quan trọng để tiến tới một hệ thống tiền lương công bằng, minh bạch và phù hợp với cơ chế thị trường.

Trở lại với câu chuyện của Quỳnh Anh, khi được hỏi về kỳ vọng, em không nói đến những con số lớn.

“Chỉ mong lương đủ sống, để yên tâm làm việc” - Quỳnh Anh nói. Mong muốn giản dị ấy cũng là điều mà chính sách tiền lương hướng tới: Không chỉ bảo đảm thu nhập, mà còn tạo ra sự ổn định và niềm tin cho những người đang vận hành bộ máy công.

Nhiều nhóm đối tượng được đề xuất tăng lương

Tại đề xuất, Bộ Nội vụ nêu: “Mức lương cơ sở trên là căn cứ tính lương trong các bảng lương, phụ cấp và thực hiện các chế độ khác theo quy định của pháp luật, đồng thời dùng để tính mức hoạt động phí, sinh hoạt phí theo quy định cũng như tính các khoản trích và các chế độ được hưởng theo mức lương cơ sở.

Dự thảo quy định 9 nhóm đối tượng hưởng lương, phụ cấp áp dụng mức lương cơ sở mới gồm:

Cán bộ, công chức từ Trung ương đến cấp xã quy định tại Điều 1 Luật Cán bộ, công chức.

Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập quy định tại Điều 1 Luật Viên chức.

Người làm các công việc theo chế độ hợp đồng lao động quy định tại Nghị định số 111/2022/NĐ-CP của Chính phủ về hợp đồng đối với một số loại công việc trong cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập thuộc trường hợp được áp dụng hoặc có thỏa thuận trong hợp đồng lao động áp dụng xếp lương theo Nghị định số 204/2004/NĐ-CP của Chính phủ về chế độ tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

Người làm việc trong chỉ tiêu biên chế tại các hội được ngân sách Nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động theo quy định tại Nghị định số 126/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý hội.

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng và lao động hợp đồng thuộc quân đội.

Sĩ quan, hạ sĩ quan hưởng lương, công nhân công an và lao động hợp đồng thuộc lực lượng công an.

Người làm việc trong tổ chức cơ yếu.

Hạ sĩ quan và binh sĩ thuộc quân đội; hạ sĩ quan và chiến sĩ nghĩa vụ thuộc ngành công an.

Người hoạt động không chuyên trách ở thôn và tổ dân phố.

Ngoài hạ sĩ quan và binh sĩ thuộc quân đội; hạ sĩ quan và chiến sĩ nghĩa vụ thuộc công an; người hoạt động không chuyên trách ở thôn và tổ dân phố, 7 nhóm còn lại thuộc đối tượng áp dụng chế độ tiền thưởng.

Xem bản gốc tại đây