Kỹ năng: Cuộc đua trong thị trường lao động mới

Nguy cơ tụt hậu

Sự phát triển nhanh của công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đang tái định hình nhiều ngành nghề. Hàng loạt công việc quen thuộc bị thu hẹp hoặc biến mất và những vị trí, công việc mới đòi hỏi kỹ năng cao hơn lại khó tuyển. Trong khi đó, không ít lao động vẫn mang tâm lý ngại thay đổi, “chỉ cần làm tốt công việc hiện tại”.

Đáng chú ý, không chỉ lao động phổ thông, ngay cả lao động có trình độ cũng đối mặt nguy cơ tụt hậu nếu kỹ năng không được cập nhật. Trên thực tế, kiến thức học được từ 5–10 năm trước có thể không còn phù hợp với yêu cầu hiện nay. Khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động vì thế ngày càng giãn rộng…

Bà Bàn Thị Quỳnh – Giám đốc Công ty Cổ phần Nông sản Mai Sơn (phường Hà Đông, Hà Nội) cho hay, công ty bà hiện không thiếu người, mà thiếu người “làm được việc”.

“Lao động phổ thông chiếm 50% nhân sự tại công ty tôi, có người có thâm niên làm việc hàng chục năm. Tuy nhiên, khi công ty cải tiến máy móc, thay đổi một số quy trình sản xuất, đây chính là nhóm gặp khó khăn nhiều nhất. Lao động trên 35 tuổi càng bối rối khi doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Nếu không được đào tạo lại, họ dễ rơi vào nhóm lao động dư thừa”, bà Quỳnh nói.

Theo ông Nguyễn Văn Nam – Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoàng Anh (phường Định Công, Hà Nội), công ty ông có tới 80% nhân sự trực tiếp sản xuất. Gần 1 năm qua, công ty thay đổi nhiều máy móc, cập nhật công nghệ hiện đại, có khoảng 15% nhân sự đã nghỉ việc/được cho thôi việc vì không đáp ứng yêu cầu mới.

“Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt và đơn hàng biến động, doanh nghiệp buộc phải tối ưu chi phí và nâng cao năng suất. Điều này kéo theo yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng, từ khả năng vận hành máy móc hiện đại, sử dụng phần mềm, đến tư duy linh hoạt và kỷ luật lao động. Chúng tôi đã chủ động đầu tư đào tạo nội bộ, song không phải lúc nào cũng đủ nguồn lực. Đào tạo lại tốn thời gian, chi phí và tiềm ẩn rủi ro “đào tạo xong thì người lao động nghỉ việc”. Nếu lao động không chủ động học tập, nâng cao tay nghề, chúng tôi sẽ chọn giải pháp nhanh gọn hơn: tuyển lao động mới có sẵn kỹ năng, thay vì kiên nhẫn đào tạo lại lực lượng cũ”, ông Nam cho hay.

Đào tạo lại - bài toán bắt buộc

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội, trong bối cảnh doanh nghiệp thiếu lao động đáp ứng yêu cầu mới, đào tạo lại lực lượng lao động không thể chỉ đặt lên vai người lao động hay doanh nghiệp. Đây là bài toán mang tính hệ thống, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Về phía Nhà nước, cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ đào tạo lại, đặc biệt với lao động bị ảnh hưởng bởi chuyển đổi công nghệ. Các chương trình đào tạo ngắn hạn, linh hoạt, gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp cần được mở rộng, thay vì đào tạo dàn trải, nặng lý thuyết.

Cơ sở đào tạo nghề cũng phải thay đổi mạnh mẽ, cập nhật chương trình theo yêu cầu thị trường, tăng cường kỹ năng thực hành và kỹ năng số. Nếu vẫn đào tạo theo “đơn đặt hàng” cũ, nguy cơ đào tạo ra lao động không sử dụng được sẽ tiếp tục lặp lại. Bên cạnh đó, hệ thống an sinh xã hội cũng cần được củng cố để người lao động có “vùng đệm” khi tham gia đào tạo lại. Nếu nỗi lo cơm áo gạo tiền vẫn đè nặng, rất khó yêu cầu người lao động dành thời gian và chi phí cho việc học tập, nâng cao kỹ năng.

Cũng theo bà Hương, trước yêu cầu mới của thị trường lao động, đào tạo lại không chỉ là chìa khóa để giữ việc làm, mà còn là con đường để người lao động nâng cao giá trị bản thân trong dài hạn. Ngược lại, nếu chậm thích ứng, nguy cơ bị đào thải là điều khó tránh khỏi.

“Cuộc đua kỹ năng đã bắt đầu và ngày càng khốc liệt. Chỉ khi có sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động, thị trường lao động mới có thể phát triển bền vững, thay vì để một bộ phận lao động bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi”, bà Hương nhấn mạnh.

Xem bản gốc tại đây