Lao động trẻ làm việc trên nền tảng số: Áp lực phía sau sự tự do

Nền tảng thu hút giới trẻ

Chị Nguyễn Thị Minh Anh (26 tuổi, quê Quảng Ninh) đang làm trong mảng biên tập video và thiết kế. Theo chị Minh Anh, công việc trên nền tảng số mang lại sự linh hoạt về thời gian, không gian nhưng đi kèm là không ít áp lực.

“Khác với công việc văn phòng có thu nhập cố định, nguồn thu của tôi phụ thuộc vào số lượng dự án nhận được và nhu cầu thị trường. Cao điểm, thu nhập tăng đáng kể, song cũng có những giai đoạn chững lại khiến nguồn thu bấp bênh. Thu nhập của tôi cũng không như người làm văn phòng được trả vào ngày cố định hàng tháng mà phụ thuộc vào công việc mình kiếm được, năng suất và dựa trên thương hiệu cá nhân. Có thời điểm không có việc trong thời gian dài”, chị Minh Anh chia sẻ.

Cũng theo chị Minh Anh, áp lực của lao động tự do (freelance) trên nền tảng số không chỉ đến từ thu nhập mà còn ở yêu cầu duy trì hiệu suất và tìm kiếm khách hàng liên tục. Để có việc làm đều đặn, người làm freelance phải chủ động xây dựng uy tín, giữ chân khách cũ và mở rộng tệp khách hàng mới. Không chỉ về thu nhập, việc làm từ xa cũng đặt ra yêu cầu cao cho người làm về tính kỷ luật.

“Có giai đoạn tôi làm việc gần như không có giờ nghỉ, vì sợ trễ deadline và mất khách. Sau đó, tôi phải tự đặt ra khung giờ làm việc rõ ràng hơn để tránh bị quá tải”, chị Minh Anh nói.

Anh Nguyễn Hoàng Nam (23 tuổi, Hà Nội), là một người làm tiếp thị liên kết.

Tốt nghiệp cao đẳng ngành marketing, anh Nam bắt đầu công việc từ con số 0 đúng nghĩa. “Chỉ với chiếc điện thoại cũ, tôi quay các video đánh giá sản phẩm đồ gia dụng thông minh. Tiền hoa hồng từ các sàn thương mại điện tử giúp tôi có thu nhập ổn định 15-20 triệu đồng mỗi tháng mà không tốn tiền vốn hay kho bãi", anh Nam nói.

Theo anh Nam, sự linh hoạt về thời gian và không gian chính là “thỏi nam châm” thu hút người trẻ đến với công việc trên nền tảng số khi họ có thể làm việc tại quán cà phê, tại nhà hay ngay cả khi đang đi du lịch.

"Nô lệ" của thuật toán và áp lực nội dung

Tuy nhiên, "màu hồng" của nền kinh tế số thường đi kèm với những mảng xám ít người thấu hiểu. Áp lực lớn nhất của những lao động trẻ kiếm tiền trên nền tảng số chính là sự phụ thuộc tuyệt đối vào thuật toán. Một tài khoản đang có hàng triệu lượt xem có thể "rơi rụng” chỉ sau một đêm nếu thuật toán thay đổi hoặc vi phạm các chính sách cộng đồng mơ hồ. Để duy trì sức hút, người trẻ rơi vào vòng xoáy "vắt kiệt" sự sáng tạo.

"Nếu một ngày không đăng clip, hai ngày không phát trực tiếp… lượng tương tác sẽ tụt giảm thê thảm. Thuật toán của các nền tảng không cho phép chúng tôi nghỉ ngơi. Đôi khi tôi thấy kiệt sức vì phải liên tục nghĩ ra cái mới", anh Nam cho hay.

Chị Minh Anh cho hay, sự bấp bênh cũng là một "đặc sản" của các công việc trên nền tảng số. Do thu nhập không có lương cứng, tháng này có thể kiếm được hàng chục triệu đồng nhưng tháng sau có thể về con số không. “Nếu nền tảng gặp lỗi hoặc xu hướng tiêu dùng thay đổi, bạn phải bắt đầu từ đầu”, chị Minh Anh khẳng định.

Theo Tiến sĩ Trịnh Hòa Bình - Giám đốc Trung tâm điều tra dư luận xã hội (Viện Xã hội học), dưới góc nhìn xã hội, những người trẻ kiếm tiền trên nền tảng số đang là nhóm lao động tự do thiếu đi tấm lưới an sinh xã hội do họ không có bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và đặc biệt là không có lộ trình lương hưu rõ ràng.

“Đến năm 2026, khi thị trường này dần bão hòa và sự cạnh tranh từ AI (trí tuệ nhân tạo) bắt đầu lấn át, những người chỉ dựa vào kỹ năng "lướt sóng" nội dung sẽ gặp khó khăn. Nếu không có tư duy quản trị tài chính và không chủ động đóng BHXH tự nguyện, sự hào nhoáng ở tuổi trẻ có thể để lại gánh nặng lớn khi bước sang tuổi trung niên”, ông Bình nói.

Xem bản gốc tại đây