Lao động trẻ cần giải pháp đột phá về đào tạo
Là lực lượng đặc biệt quan trọng của thị trường lao động trong bối cảnh phát triển mới của đất nước nhưng hiện nay, lao động trẻ vẫn còn tồn tại nhiều “điểm nghẽn” về chuyên môn, kỹ năng mềm...
Chưa tinh về “chất”
Ông Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội (nay là Ủy ban Xã hội) - cho biết, hết năm 2025, tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,2%, đạt mục tiêu đặt ra từ 29-29,5% tại Nghị quyết số 01 và Nghị quyết số 154 về phát triển thị trường lao động. Tuy nhiên, trên thực tế, người qua đào tạo có đáp ứng tốt công việc thực tế và đòi hỏi của từng doanh nghiệp, đơn vị hay không lại là câu chuyện khác.
Đáng chú ý, trong thanh niên, tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm vẫn ở mức cao. Quý IV/2025, tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi lên tới 9,04%, cao gấp gần 4 lần tỉ lệ chung (2,22%). Cả nước có tới 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo.
Chung lo ngại về thị trường lao động chưa đủ “chất”, đặc biệt trong những người trẻ, bà Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động Xã hội - nhận định, chất lượng lao động trẻ Việt Nam hiện nay đang tồn tại mâu thuẫn lớn giữa “lượng” và “chất”: Dồi dào, sáng tạo và thích ứng nhanh với công nghệ, nhưng lại thiếu kỹ năng chuyên môn, kỹ năng mềm và tác phong công nghiệp. Tình trạng này dẫn đến thiếu hụt nhân lực trình độ cao, trong khi vẫn dư thừa lao động phổ thông bấp bênh.
Bà Lan Hương điểm ra các tồn tại chính của chất lượng lao động trẻ: Thiếu kỹ năng chuyên môn và tay nghề; yếu kỹ năng mềm (đặc biệt kỹ năng số) và tác phong công nghiệp; chênh lệch giữa đào tạo và nhu cầu từ thực tế.
Thực tế cho thấy, cũng vì những tồn tại về chất lượng, lao động trẻ gặp nhiều khó khăn khi gia nhập thị trường việc làm, kể cả nhóm qua đào tạo và lao động phổ thông.
Tốt nghiệp cao đẳng ngành marketing, chị Nguyễn Thị Thoa (phường Chương Mỹ, Hà Nội) phải ôm hồ sơ đi xin việc 7 lần trong vòng 3 năm qua. Lý do, theo chị Thoa, khi công ty có nhu cầu cắt giảm nhân sự hoặc bố trí lại vị trí việc làm, chị luôn nằm trong nhóm bị sa thải đầu tiên. Sinh năm 2003, đi làm và rơi vào “điệp khúc” thất nghiệp, chị Thoa nói luôn cảm thấy dang dở vì học hành chưa tới nơi, công việc bấp bênh và không dám nghĩ đến chuyện lấy chồng.
Cần những bước đi quyết liệt
Ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng Cục Việc làm - cho rằng, nếu không có những bước đi quyết liệt, chúng ta sẽ đối mặt với một thế hệ “lao động bất an” ngay trong nước: Không có tích lũy, không có kỹ năng và không có nơi chốn đi về khi tuổi già ập đến.
Bên cạnh đó, đã đến lúc chấm dứt tư duy xem lao động phổ thông là nguồn tài nguyên vô tận và lao động trẻ mới gia nhập thị trường là rẻ mạt.
“Nhân lực trẻ, nhất là lao động trẻ chất lượng là lực lượng lao động nòng cốt và chủ thể sáng tạo của tương lai... Do đó, việc phát triển lực lượng lao động trẻ chất lượng cao là chiến lược then chốt để thúc đẩy kinh tế số, công nghệ cao và phát triển bền vững trong giai đoạn mới” - ông Trung nói.
Ông Trung nhấn mạnh yêu cầu trong việc đào tạo kỹ năng số, kinh tế xanh, năng lượng tái tạo, khả năng thích nghi trước sự thay đổi công nghệ, kỹ năng mềm, nâng cao tư duy đổi mới sáng tạo, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường - doanh nghiệp với phương châm 3 cùng: Cùng tuyển sinh, cùng đào tạo và cùng sử dụng sau đào tạo là rất quan trọng.
Bên cạnh đó, việc đào tạo và cung ứng nhân lực trẻ trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, tài chính số… càng là những nguồn “cung” cấp thiết đáp ứng cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Theo ông Trung, cùng với hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, chúng ta cần có chương trình phát triển lao động trẻ chất lượng cao với những mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn; các hoạt động cụ thể để hướng tới từng nhóm đối tượng; thu hút, đãi ngộ xứng đáng, tôn vinh và sử dụng lao động trẻ chất lượng cao; xây dựng và thực hiện bộ công cụ để đánh giá, phát hiện khả năng, sở trường của mỗi người để định hướng, tư vấn về đào tạo và việc làm.
Bà Nguyễn Thị Lan Hương đề xuất chính sách “học bổng sinh kế”: Chính quyền đô thị nơi tập trung đông lao động trẻ trích ngân sách hoặc huy động xã hội hóa để hỗ trợ trực tiếp học phí và sinh hoạt cho lao động tự do học nghề, thay vì trợ cấp ngắn hạn. Đào tạo nghề hiện còn nặng bằng cấp, nên thiết kế các khóa ngắn hạn 3-6 tháng, học buổi tối hoặc cuối tuần, tập trung kỹ năng thực dụng như vận hành máy, điện thông minh, logistics.
Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội - đề xuất việc gắn kết chặt chẽ “đầu ra” của đào tạo với các doanh nghiệp và phải chuyển sang mô hình “đặt hàng” đào tạo.
“Doanh nghiệp tại các khu công nghiệp thiếu nhân sự kỹ thuật cao, trong khi lao động trẻ lại thất nghiệp hoặc làm việc thu nhập thấp. Nhà nước cần đứng ra làm “nhịp cầu”, khuyến khích các doanh nghiệp đào tạo lại cho lao động hiện có thay vì sa thải khi họ lỗi thời” - ông Thành nói.
Xem bản gốc tại đây
