Lao động phổ thông trẻ ít cơ hội chuyển đổi công việc

Nếu không có những giải pháp đột phá về sinh kế và đào tạo, "giấc mơ thành phố" sẽ sớm trở thành gánh nặng, đẩy một bộ phận lớn lao động trẻ vào tương lai bất định.

Nghịch lý "đô thị lớn, cơ hội nhỏ"

Anh Từ Trung Vũ (26 tuổi, quê Phú Thọ) hiện làm công nhân tại một xưởng may trong khu công nghiệp Bắc Thăng Long. Trước đó, anh Vũ từng làm việc tại một công ty điện tử ở Bắc Ninh nhưng nghỉ sau gần 2 năm do áp lực tăng ca và môi trường làm việc căng thẳng.

Hiện thu nhập của anh Vũ khoảng 7 triệu đồng/tháng, nếu tăng ca có thể đạt khoảng 9 triệu đồng/tháng. “Tuy nhiên, chi phí thuê trọ gần khu công nghiệp đã gần 1,5 triệu đồng/tháng, chưa kể điện nước, ăn uống và chi tiêu cá nhân. Tháng làm nhiều thì đỡ, tháng ít việc là phải vay mượn”, anh Vũ cho hay.

Ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng Cục Việc làm - nhận định, đến nay, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đã len lỏi vào từng dây chuyền sản xuất, nhóm lao động tự do và công nhân phổ thông tại các thành phố lớn. Thực trạng "sống mòn" của nhóm lao động trẻ, lao động phổ thông do họ thiếu hụt trầm trọng kỹ năng nghề nghiệp. “Họ bước vào thị trường lao động bằng cơ bắp, không bằng cấp, không bảo hiểm và tất nhiên không có quyền thương lượng về lương”, ông Trung nói.

Là lãnh đạo một công ty môi giới và cung ứng nhân lực gần 20 năm, bà Lê Thụy Anh - Giám đốc Công ty TNHH Nhân lực & Nhân tài Việt Thanh (phường Cửa Nam, Hà Nội) - cho rằng, cần có cơ chế hỗ trợ nhóm lao động trẻ, lao động thiếu hụt kỹ năng tại các đô thị lớn chứ không thể cứ để lao động tự bơi. Trong đó, giải pháp bền vững nhất là phải biến họ từ “lao động thô” thành “lao động có chứng chỉ”.

“Thành phố cần những người thợ lành nghề chứ không chỉ cần người làm thuê tạm bợ. Để biến những người làm thuê thành người có chứng chỉ, lại cần giải pháp đồng bộ từ giáo dục, nguồn lực tài chính và hỗ trợ hậu đào tạo", bà Thụy Anh nói.

"Mềm hóa" giáo dục nghề nghiệp

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội, hệ thống các trường nghề hiện nay vẫn còn quá nặng về bằng cấp và thời gian đào tạo dài. Đối với công nhân đang phải chạy ăn từng bữa, họ không thể nghỉ việc 2-3 năm để đi học. Giải pháp là các khóa đào tạo ngắn hạn kéo dài từ 3-6 tháng vào buổi tối hoặc cuối tuần, tập trung vào các kỹ năng thực dụng như vận hành máy CNC, sửa chữa thiết bị điện thông minh hoặc kỹ thuật logistics…

Bà Hương cũng đề xuất chính sách "học bổng sinh kế" khi chính quyền các đô thị cần trích ngân sách hoặc vận động quỹ xã hội hóa để cấp học bổng trực tiếp cho lao động tự do. Thay vì hỗ trợ tiền mặt mang tính chất "cứu đói" thì chuyển sang hỗ trợ học phí và phí sinh hoạt trong thời gian họ đi học nghề. Đây là khoản đầu tư cho tương lai để giảm bớt gánh nặng an sinh xã hội sau này.

Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội - đề xuất việc gắn kết chặt chẽ "đầu ra" của đào tạo với các doanh nghiệp và phải chuyển sang mô hình "đặt hàng" đào tạo. “Doanh nghiệp tại các khu công nghiệp thiếu nhân sự kỹ thuật cao, trong khi lao động trẻ lại thất nghiệp hoặc làm việc thu nhập thấp. Nhà nước cần đứng ra làm "nhịp cầu", đề nghị các doanh nghiệp phải có trách nhiệm đào tạo lại cho lao động hiện có thay vì chỉ nhăm nhe sa thải khi họ lỗi thời”, ông Thành nói.

Xem bản gốc tại đây