Liên kết ba bên trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Đào tạo nhân lực phải gắn liền với "hơi thở" của thị trường

Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và công nghệ xanh đang thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, ngành Công Thương đứng trước yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao. Tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định con người là vị trí trung tâm. Muốn khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển, trước hết phải xây dựng đội ngũ nhân lực đủ năng lực làm chủ, sáng tạo và đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất. Mối liên kết thực chất giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp không chỉ để giải quyết câu chuyện tuyển dụng trước mắt, mà xa hơn là mắt xích cốt lõi để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, thực tế kết nối thị trường lao động cho thấy, khoảng cách giữa năng lực của người lao động và yêu cầu tuyển dụng vẫn còn lớn. Kỹ năng số của một bộ phận người lao động mới dừng ở mức cơ bản, chưa đáp ứng được việc vận hành phần mềm chuyên ngành, khai thác dữ liệu hay làm chủ AI. Bên cạnh đó, tư duy đổi mới sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề và tác phong lao động công nghiệp còn thiếu đồng đều. Đáng chú ý, rào cản về thời gian học tập và nguy cơ giảm thu nhập khiến nhiều lao động e ngại tham gia các khóa đào tạo lại, nâng cao tay nghề.

Ở góc độ doanh nghiệp, tốc độ đổi mới của công nghệ thường nhanh hơn tốc độ thích ứng của công nhân. Việc vừa phải đảm bảo tiến độ giao hàng, vừa bố trí thời gian đào tạo lực lượng lao động đa dạng về độ tuổi là bài toán khó. Nhận diện rào cản này, vai trò của tổ chức Công đoàn trở nên then chốt trong việc chủ động phối hợp với chuyên môn từ sớm. Chẳng hạn tại Tổng Công ty May 10, Công đoàn đã đồng hành bằng cách chia nhỏ lớp đào tạo, ưu tiên hướng dẫn thực hành trực tiếp trên dây chuyền và cam kết phụ cấp đào tạo để bảo đảm thu nhập cho công nhân.

Tại tọa đàm “Liên kết ba bên khơi nguồn đổi mới sáng tạo” do Báo Lao Động tổ chức ngày 10.11, bà Đinh Lệ Hoa - Phó Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty May 10 - nhấn mạnh: "Đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải là những gì quá cao siêu hay đầu tư hàng tỉ đồng, mà đến từ chính thực tiễn sản xuất và kinh nghiệm của người lao động. Công đoàn đóng vai trò khơi dậy, kết nối và lan tỏa tinh thần đó, đồng thời bảo đảm người lao động yên tâm về thu nhập khi tiếp cận công nghệ mới".

Khơi thông nguồn lực, chuyển hóa nghiên cứu thành thương mại hóa

Một "điểm nghẽn" kéo dài nhiều năm qua là tỉ lệ thương mại hóa các đề tài nghiên cứu từ các cơ sở đào tạo còn thấp, nhiều sản phẩm chưa tiệm cận nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nguyên nhân xuất phát từ việc các trường thiếu trang thiết bị hiện đại để hoàn thiện sản phẩm, chưa tìm hiểu kỹ bài toán thực tiễn của sản xuất, đồng thời vướng mắc ở cơ chế tài chính, định giá sản phẩm khoa học và sở hữu trí tuệ.

Để khắc phục tình trạng này, các cơ sở đào tạo cần chủ động chuyển đổi tư duy: không đào tạo những gì nhà trường đang có mà đào tạo theo đúng nhu cầu sử dụng của thị trường. Thời lượng thực hành tại doanh nghiệp cần được tăng cường, có thể lên tới 70% chương trình học. Doanh nghiệp cần tham gia trực tiếp vào toàn bộ quá trình, từ khâu thiết kế chương trình, biên soạn giáo trình, giảng dạy, hướng dẫn thực tập cho đến đánh giá chuẩn đầu ra và tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp.

Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú Phạm Xuân Khánh - Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội - khẳng định: "Để sản phẩm nghiên cứu bước ra khỏi phòng thí nghiệm, doanh nghiệp phải trở thành đối tác nghiên cứu và phát triển, đồng hành cùng nhà trường từ khâu đặt hàng bài toán thực tế cho đến thử nghiệm. Đồng thời, Nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc hoàn thiện thể chế, tạo cơ chế ưu đãi thuế, đất đai để doanh nghiệp tự nguyện và tích cực đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp".

Đồng tình với quan điểm này, từ thực tiễn tư vấn và cung cầu lao động, đại diện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho rằng, mô hình liên kết khả thi nhất hiện nay là đào tạo theo đơn đặt hàng gắn với dự án thực tế. Trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò chủ thể đặt hàng kỹ năng; nhà trường linh hoạt chia nhỏ chương trình thành các mô-đun thực hành ngắn hạn; Nhà nước và các trung tâm dịch vụ việc làm làm tốt công tác dự báo thông tin thị trường, điều phối chính sách và giám sát chất lượng.

Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội - chia sẻ: "Khoảng cách lớn nhất hiện nay là năng lực chuyển hóa kiến thức thành hiệu quả công việc thực tế. Việc chuyển đổi từ tư duy học một lần sang học tập suốt đời, cùng sự phối hợp thực chất có sản phẩm và trách nhiệm cụ thể giữa ba nhà, sẽ là chìa khóa tháo gỡ nút thắt cung - cầu nhân lực trong kỷ nguyên số".

Sự gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp - với tổ chức Công đoàn làm cầu nối đồng hành cùng người lao động - sẽ khơi thông nguồn lực đổi mới sáng tạo, tạo nền tảng vững chắc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Xem bản gốc tại đây