Sinh viên, lao động trẻ mơ hồ về xu hướng nhân lực

Lạc nhịp trước chuyển động thị trường nhân lực

Nguyễn Khánh Chi (22 tuổi, quê Thanh Hóa) tốt nghiệp ngành Báo chí, chuyên ngành Báo in tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền tháng 6.2025. Quyết định rời Thủ đô về quê, hiện nay bạn Chi đang cộng tác cho Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa.

Khánh Chi cho rằng bản thân đã tích lũy được vốn kiến thức nền tảng và kỹ năng tác nghiệp cơ bản đủ vững vàng để tham gia thị trường lao động chuyên nghiệp.

“Thời gian học tập, thực tập giúp tôi hiểu rõ bản chất công việc, trong đó nhận thức được yêu cầu phải chấp nhận áp lực thời gian và sẵn sàng đối diện với khối lượng công việc lớn”, bạn Chi nói.

Tham gia thị trường lao động được 6 tháng và làm trái với chuyên ngành được học, Khánh Chi nhận thấy tính kỷ luật và kiên trì đã giúp mình hoàn thành tốt công việc. “Với công việc của mình, tôi luôn phải theo dõi thông tin hay hoàn thành các phóng sự dài dưới áp lực thời gian và yêu cầu chất lượng. Bản thân phải có tính tự giác, nghiêm túc và không dễ bị phân tâm, đây cũng là điều mà tôi phải tự nhắc mình mỗi ngày”, bạn Chi chia sẻ.

Trước đó, Khánh Chi dành hai tháng thực tập cuối khóa vừa học vừa làm, học thêm về quay dựng, biên tập video. Do đó, khi đi làm, Khánh Chi dễ thích nghi với quy trình sản xuất của lĩnh vực truyền hình.

Tuy nhiên, trong thị trường lao động trẻ, những cá nhân chủ động học tập, bồi dưỡng tay nghề, kinh nghiệm như Khánh Chi không nhiều.

Thực tế thị trường lao động những năm gần đây cho thấy một nghịch lý đáng lo ngại: trong khi doanh nghiệp liên tục phản ánh tình trạng thiếu lao động có kỹ năng, thì không ít sinh viên, lao động trẻ lại gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm phù hợp. Khoảng cách này không chỉ đến từ cung – cầu số lượng, mà chủ yếu xuất phát từ sự mơ hồ về xu hướng nhân lực và yêu cầu kỹ năng của thị trường lao động hiện đại.

Một bộ phận lớn sinh viên mới ra trường thiếu khả năng phân tích thị trường lao động, chưa nhận diện được các ngành nghề đang tăng trưởng, những kỹ năng nào sẽ trở thành “vé vào cửa” trong kỷ nguyên số. Hệ quả là việc lựa chọn ngành học, hướng đi nghề nghiệp còn mang tính cảm tính, chạy theo số đông hoặc kỳ vọng ngắn hạn, thay vì dựa trên phân tích dài hạn về nhu cầu nhân lực.

Bùi Tùng Anh từng là sinh viên ngành Thiết kế và phát triển game của Học viện Bưu chính viễn thông. Tốt nghiệp ngành học được cho là “mốt”, dễ tìm cơ hội việc làm nhưng Tùng Anh lại lúng túng khi gia nhập thị trường lao động.

“Bản thân tôi được trang bị bài bản nhưng chính việc thiếu lộ trình phát triển rõ ràng khiến tôi rơi vào trạng thái làm việc thụ động, ngại thay đổi, thiếu chủ động học hỏi để thích ứng khi thị trường dịch chuyển. Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa tác động mạnh đến thị trường việc làm, sự thiếu chuẩn bị này khiến tôi nhanh chóng bị tụt lại phía sau”, Tùng Anh thừa nhận.

Thiếu tầm nhìn dài hạn

Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội mới công bố bản tin "Bức tranh việc làm dành cho sinh viên trên địa bàn Hà Nội". Khảo sát tiến hành trên 3.000 sinh viên cho thấy, sinh viên thiếu khả năng phân tích thị trường với 39,17% mơ hồ về xu hướng nhân lực nên khó đưa ra quyết định đúng. Nhóm này cũng yếu về lập kế hoạch sự nghiệp khi có tới 49,64% chưa có lộ trình rõ ràng, thiếu tầm nhìn dài hạn.

Khả năng giải quyết vấn đề của sinh viên là 63,8% với đa số người được khảo sát tự đánh giá năng lực này chỉ từ mức trung bình trở xuống. Về tư duy phản biện: 67,56% không tự tin, còn xu hướng chấp nhận thông tin một chiều. Khả năng sáng tạo: 74,32% tự đánh giá ở mức trung bình trở xuống, thiếu môi trường khuyến khích ý tưởng mới.

Đáng chú ý, ngoại ngữ cho công việc chưa đáp ứng khi có tới 44,57% tự đánh giá tiếng Anh công việc ở mức yếu/rất yếu. Đây là rào cản lớn khi muốn làm việc trong môi trường quốc tế.

Từ thực tế này, nhiều chuyên gia cho rằng, để khắc phục tình trạng mơ hồ về xu hướng nhân lực, cần thay đổi cách tiếp cận trong giáo dục và định hướng nghề nghiệp. Sinh viên phải được tiếp cận sớm hơn với thông tin thị trường lao động, xu hướng việc làm tương lai và yêu cầu kỹ năng cụ thể của từng ngành. Đồng thời, việc trang bị kỹ năng phân tích, lập kế hoạch nghề nghiệp, kỹ năng số và ngoại ngữ cần được coi là yêu cầu bắt buộc, không chỉ là phần “phụ trợ” trong chương trình đào tạo.

Nếu không thu hẹp được khoảng cách nhận thức và kỹ năng này, nguy cơ “thừa lao động nhưng thiếu nhân lực chất lượng cao” sẽ tiếp tục kéo dài, trở thành điểm nghẽn lớn đối với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Xem bản gốc tại đây