Không để 1,4 triệu thanh niên đứng ngoài thị trường lao động

Thưa ông, số liệu từ Cục Thống kê cho thấy, trong quý II/2026, cả nước có tới 1,4 triệu thanh niên (từ 15 - 24 tuổi) không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo. Ông nhìn nhận như thế nào về con số này?

- Đây là một thực trạng đáng báo động, phản ánh sự lãng phí tài nguyên nhân lực cực kỳ lớn ngay trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng. Dự báo chúng ta chỉ còn khoảng hơn 10 năm trước khi chuyển hoàn toàn sang thời kỳ dân số già.

Khi dân số già hóa nhanh, “giai đoạn vàng” để bứt phá năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia không còn nhiều. Thanh niên là lực lượng sung sức nhất, nhạy bén với công nghệ nhất. Nếu 1,4 triệu thanh niên không sớm tìm được việc làm, khi bước sang độ tuổi trung niên mà vẫn “trắng” kỹ năng, họ sẽ trở thành gánh nặng an sinh xã hội. Nếu không tận dụng tốt lực lượng trẻ này để tăng trưởng kinh tế ngay từ bây giờ, Việt Nam nguy cơ cao sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình - nghĩa là “chưa giàu đã già”.

Có ý kiến cho rằng, xu hướng dịch chuyển sang nền kinh tế tự do (Gig economy) như làm shipper, chạy xe công nghệ hay livestream bán hàng... đang là “phao cứu sinh” ngắn hạn cho thanh niên. Ông có đồng tình với quan điểm này?

- Đúng là các công việc tự do đang hút một lượng lớn lao động trẻ vì mang lại dòng tiền nhanh và sự tự do nhất thời. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ vĩ mô, đây là một cái bẫy bấp bênh.

Kinh tế tự do không có lưới an sinh bảo vệ: Không hợp đồng lao động, không bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm y tế. Khi bước qua tuổi thanh xuân, thể lực suy giảm, nhóm lao động này sẽ đối mặt với nguy cơ tụt hậu vì không được tích lũy kỹ năng chuyên môn. Việc lao động trẻ “ẩn mình” trong các công việc phổ thông hoặc ăn bám gia đình là một sự lãng phí tài nguyên rất lớn, đẩy họ ra ngoài lề hệ thống phát triển kinh tế bền vững.

Theo ông, đâu là rào cản lớn nhất khiến người trẻ khó tiếp cận các vị trí việc làm chính thức tại các doanh nghiệp hiện nay?

- Đầu tiên là sự lệch pha giữa hệ thống đào tạo và nhu cầu thực tế. Trong tháng 6.2026, riêng tại Hà Nội, nhu cầu tuyển dụng lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chiếm tới 51,3% toàn thị trường. Doanh nghiệp cần nhân lực có chuyên môn kỹ thuật, làm chủ được kỹ năng số và kỹ năng xanh để thích ứng với làn sóng tự động hóa, AI.

Rào cản thứ hai đến từ tâm lý người lao động. Một bộ phận thanh niên hiện nay ngại khó, ngại khổ, kỳ vọng mức lương và vị trí quá cao so với năng lực thực tế. Khi vấp ngã tại các buổi phỏng vấn của các công ty, thay vì chủ động hạ thấp tiêu chí để tích lũy kinh nghiệm, các em lại chọn cách rút lui, sống khép kín, dần mất kết nối hoàn toàn với thị trường lao động.

Theo ông để đưa lực lượng thanh niên “lửng lơ” trở lại hệ thống học tập và lao động bền vững, cần có giải pháp nào?

- Một là, chủ động sàng lọc và phân loại từ cơ sở: Các trung tâm dịch vụ việc làm tại các địa phương cần đổi mới hệ thống dự báo thị trường, chủ động tiếp cận nhóm đối tượng thanh niên “ba không” tại địa bàn. Tổ chức tư vấn hướng nghiệp miễn phí, thiết kế các chương trình đào tạo lại (reskilling) ngắn hạn phù hợp với xu hướng số hóa để cấp tốc bù đắp lỗ hổng kỹ năng cho các em.

Hai là, cơ chế “bắt tay” đào tạo gắn liền địa chỉ: Các trường nghề và đại học phải cắt giảm lý thuyết hàn lâm, nâng số giờ thực hành thực chiến. Ngược lại, các công ty, doanh nghiệp cần mở rộng cửa, tạo không gian và vị trí thực tập để đón nhận học sinh, sinh viên ngay từ năm hai, năm ba để rèn luyện tác phong công nghiệp.

Ba là, kích hoạt các gói tín dụng ưu đãi chuyên biệt: Nhà nước cần phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội mở rộng các gói tín dụng ưu đãi dành riêng cho thanh niên chưa có việc làm muốn học nghề hoặc tự tạo việc làm, khởi nghiệp tại quê nhà.

Xem bản gốc tại đây