Nhân lực chất lượng cao - chìa khóa trong kỷ nguyên số

Thách thức của chất lượng nguồn nhân lực

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, song cũng đối diện với những thách thức chưa từng có về chất lượng lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng trước bước chuyển nhanh của công nghệ. Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao phải được xem là nền tảng quyết định.

Hiện nay, chất lượng nguồn nhân lực còn một số thách thức lớn.

Khoảng cách kỹ năng giữa yêu cầu của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng của lực lượng lao động, đặc biệt là lao động trẻ. Các khảo sát gần đây cho thấy tỉ lệ sinh viên mới ra trường tự đánh giá còn yếu ở nhiều nhóm kỹ năng then chốt: Hơn 63% cảm thấy khả năng giải quyết vấn đề chỉ ở mức trung bình trở xuống, gần 68% thiếu tự tin trong tư duy phản biện, và có tới 74% cho rằng khả năng sáng tạo của mình chưa đạt yêu cầu.

Năng lực ngoại ngữ và kỹ năng số của một bộ phận lao động trẻ cũng còn hạn chế, gây khó khăn trong việc tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu. Khoảng 45% sinh viên mới ra trường tự đánh giá tiếng Anh công việc ở mức yếu hoặc rất yếu, khiến họ gặp trở ngại khi làm việc trong môi trường quốc tế hoặc tiếp cận tri thức khoa học – công nghệ mới.

Năng suất lao động của Việt Nam còn thấp so với khu vực. Những năm qua, năng suất tăng chủ yếu nhờ đầu tư thêm máy móc thay vì dựa trên sáng tạo hay đổi mới công nghệ. Điều này phản ánh rõ sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao – lực lượng có khả năng tạo ra các giá trị gia tăng lớn hơn trong chuỗi sản xuất.

Hiện tượng “chảy máu chất xám” vẫn còn khi không ít lao động kỹ thuật cao, kỹ sư công nghệ, nhà khoa học có xu hướng tìm cơ hội ở nước ngoài vì mức thu nhập và môi trường nghiên cứu – sáng tạo trong nước còn hạn chế. Điều này khiến Việt Nam gặp khó khăn trong việc duy trì nguồn lực nòng cốt để phát triển công nghệ mới.

STEM, AI và các công nghệ lõi giữ vai trò trung tâm

Để đạt mục tiêu phát triển nhân lực chất lượng cao, Việt Nam phải tạo ra một hệ sinh thái giáo dục – đào tạo mới, trong đó STEM, AI và các công nghệ lõi giữ vai trò trung tâm.

Cần mở rộng đào tạo STEM ngay từ bậc phổ thông. Việc hình thành tư duy khoa học, tư duy tính toán và khả năng giải quyết vấn đề ở học sinh là tiền đề quan trọng để phát triển nhân lực công nghệ cao trong tương lai.

Ở bậc đại học và sau đại học, cần tăng mạnh chỉ tiêu đào tạo kỹ sư công nghệ thông tin, an ninh mạng, khoa học dữ liệu, kỹ sư bán dẫn, kỹ thuật tự động hóa… Đây đều là các ngành đang khan hiếm nhân lực trên phạm vi toàn cầu. Việt Nam cũng cần xây dựng mô hình trung tâm nghiên cứu AI quốc gia, khuyến khích các dự án nghiên cứu ứng dụng do doanh nghiệp tài trợ, đồng thời thúc đẩy hoạt động nghiên cứu – phát triển (R&D) trong các trường đại học.

Sớm hình thành chuẩn kỹ năng số quốc gia, đóng vai trò như thước đo để các trường, doanh nghiệp và người lao động định hướng đào tạo. Toàn bộ lực lượng lao động phải được trang bị kỹ năng số để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế mới.

Nhiệm vụ thu hút chuyên gia, trí thức quốc tế và kiều bào phải được đặc biệt quan tâm trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực chất lượng cao diễn ra gay gắt. Nỗ lực thu hút bắt đầu từ việc hoàn thiện chính sách đãi ngộ đặc thù, bảo đảm mức thu nhập tương xứng cho các nhà khoa học, kỹ sư công nghệ và chuyên gia cao cấp.

Đa dạng hóa các mô hình như học giả thỉnh giảng, cộng tác nghiên cứu quốc tế hoặc chương trình tái hòa nhập nghề nghiệp cho trí thức Việt Nam sau thời gian làm việc ở nước ngoài có thể giúp Việt Nam tiếp nhận tri thức tiên tiến và lan tỏa trong hệ thống nghiên cứu – đào tạo.

Việt Nam cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế chiều sâu, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như AI, công nghệ bán dẫn, năng lượng sạch. Việc thiết lập các phòng thí nghiệm chung, chương trình đào tạo thạc sĩ – tiến sĩ theo mô hình đồng hướng dẫn với các đại học hàng đầu thế giới sẽ tạo điều kiện để Việt Nam phát triển đội ngũ nhân lực trình độ cao.

Xem bản gốc tại đây